WiSe 2006-2007

HS: ´Die andere Welt´ in het moderne Nederlandse proza

De gelijkenissen en verschillen in de novellen De dood in Venetië van

Thomas Mann en Het engeltje van Wessel te Gussinklo

werkstuk van:

Irena Glodowska

1

Inhoudsopgave: pagina

1 Inleiding 3

2 Analyse: Gelijkenissen en verschillen 3

2.1

De novellen over een schrijver: genre,

inhoud en crisissituatie

3

2.2

Setting: tijdelijke, ruimtelijke en narratieve parallellen

5

2.3

De innerlijke wereld van de personages

en de belangrijkste motieven

7

2.4

De tegenstelling tussen het schone en het lelijke: de opvatting van de schoonheid

11

3 Slotbeschouwingen 15

4 Bibliografie 16

2

1 Inleiding

Als men een literair werk wil gaan bespreken stelt men zich vooral twee vragen: waarover

gaat het boek en wat is er kenmerkend voor. Als je dat kan, kan je ook noch op een andere

manier een tekst gaan interpreteren. Je kan een literair tekst met een andere tekst gaan

vergelijken. Het doel van het volgende werkstuk is een vergelijking van twee novellen. In

deze nota probeer ik de parallellen tussen twee verhalen te vinden, namelijk tussen de novelle

De dood in Venetië

van de Duitse schrijver Thomas Mann en

Het engeltje

van de Nederlandse

auteur Wessel te Gussinklo.

Tussen het verschijnen van deze beide teksten liggen bijna honderd jaar terug maar het is

verrassend hoeveel overeenkomsten tussen deze verhalen bestaan. De vergelijking van deze

novellen wil ik op de volgende manier uitwerken. Ten eerste wil ik me op de inhoud, het

genre en de hoofdpersonages concentreren (hoofdstuk 1:

De novellen over een schrijver:

genre,

inhoud en crisissituatie

). Daarna wil ik de tijdelijke en ruimtelijke parallellen van de

beide verhalen bespreken (hoofdstuk

2: Setting: tijdelijke, ruimtelijke en narratieve

parallellen

). Vervolgens wil ik de belangrijksten motieven en centrale thema´s als b.v. het

sublieme, de vlucht en de zoektocht en de roes die in de beide teksten present zijn gaan

vergelijken ( hoofdstuk 3:

De innerlijke wereld van de personages en de belangrijkste

motieven

).Ten laatst ga ik over Gussinklo´s en Mann´s opvatting van het schone en laat zien

hoe dat in de novellen wordt gepresenteerd (hoofdstuk 4:

De tegenstelling tussen het schone

en lelijke:

). In de slotbeschouwingen wil ik de conclusie uit de vergelijking van deze beide

teksten trekken.

2 Analyse: Gelijkenissen en verschillen

2.1 De novellen over schrijver: genre, inhoud en crisissituatie

Om over de beide novellen te kunnen spreken wil ik eerst kort inhoud van de verhalen en

karakterisering van de hoofdpersonages weergeven.

De novelle ´De dood in Venetie´ Thomas Mann verscheen 1912 en gaat over een schrijver-

Gustav Aschenbach. Hij is 50. Volgens Mann is het hoofdpersonage van ´ De dood in Venetië

´der Autor der klaren und mächtigen Prosa-Epopöe vom Leben Friedrich von Preußen; der

geduldige Künstler, der in langem Fleiß den figurenreichen, so vielerlei Menschenschicksal

3

im Schatten einer Idee versammelnden Romanteppich´

1 Aschenbach is moe en overspannen,

overgevoelig en zonder kracht. Hij zit in een crisissituatie.

´Überreizt von der schwierigen

und gefährlichen, eben jetzt eine höchste Behutsamkeit, Umsicht, Eindringlichkeit und

Genauigkeit des Willens erfordernden Arbeit der Vormittagsstunden, hatte der Schriftsteller

dem Fortschwingen des produzierenden Triebwerkes in seinem Innern, jenem ´motus animi

continuus´, worin nach Cicero das Wesen der Beredsamkeit besteht, auch nach der

Mittagsmahlzeit nicht Einhalt zu tun vermocht und den entlastenden Schlummer nicht

gefunden, er ihm, bei zunehmender Abnutzbarkeit seiner Kräfte, einmal untertags so nötig

war.´

2

Om deze reden verlaat hij zijn woonplaats in München en gaat op reis naar Venetië om

daar rust en ontspanning te vinden. In Venetië ontmoet hij een Pools jongentje- Tadzio, die

voor Aschenbach als symbool van absolute schoonheid geldt. Aschenbach raakt verliefd op de

schoonheid van het jongentje en observeert hem steeds. Hij wil uit Venetië vluchten maar de

zin naar Tadzio te kijken dwingt hem tot verder verblijf. In Venetië ontbreekt de pest van

cholera en Aschenbach wordt slachtoffer ervan. Hij overlijdt op een ligstoel aan het strand.

Vlakbij de dode Aschenbach speelt Tadzio in de zee.

Het ik uit ´Het engeltje´ van Gussinklo, dat 1995 verschenen is, is ook een schrijver,

die 33 jaar oud is en een dochtertje heeft. Gussinklo karakteriseert hem slechts op zijn

innerlijk. Gussinklo´s ik zit ook in een crisissituatie

`(...) altijd binnen blijven, dan had

uitgaan totaal geen zin meer. Ik moest er niet aan denken: uitsluitend binnen zitten en

schrijven.´

3

Hij wil schrijven maar dat mislukte hem. Dat is de reden om s´nachts in

Amsterdam uit te gaan en om in de alcohol en nachtleven te vluchten.

´Maar zonder drank-

zonder het bier, zonder de wijn, die alles stoffeerden en elk voorval, elke handeling glans

verschaffen, waard om ondernomen te worden (ontdaan van zinloosheid, de

verwisselbaarheid van alledag; de sombere vergrauwing omdat niets in mijn leven ergens toe

leidde- en een uitzicht was er niet) want ik deed, ik handelde- en alles was alleraardigsten

veelbelovend; en dan was weer een glas; en morgen zou ik wel verder zien...- drank die mij in

staat stelde vijf gesprekken tegelijk te voeren, en dat nog leuk te vinden ook- wat moest ik

zonder drank?(...) en dat schrijven dat niet meer wilde lukken.´

4 Op een dag ontmoet hij een

jonge vrouw, die voor hem het zinbeeld van de hoogste schoonheid is (het engeltje). De jonge

vrouw heeft oude afschrikwekkende handtastelijke moeder-begeleidster en hun chauffeur. Na

diverse consumpties van alcoholdrankjes vertrekken zij met zijn drieën in de richting van een

1 Thomas Mann: Tod in Venedig, Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main 1980, p.11.

2 Ibidem. p.7.

3 Gussinklo, Het engeltje, J.M. Meulenhoff Amsterdam 1996, p. 26.

4 Ibidem. p. 26

4