Ik houd nogal van mysteries en de prehistorie vormt, omdat er toen geen geschreven bronnen waren en de gevonden bronnen niet zullen praten, naar mijn gevoel nog een beetje een mysterie. Het toeval wil ook dat ik de afgelopen jaren vaak, zonder het te weten, op weg naar de Uithof langs prehistorische resten ben gekomen. Over de vindplaats zal ik in dit korte verslag meer vertellen, waarbij ik mij op de Stein-Vlaardingencultuur zal richten.
Allereerst zal ik kort de aanleiding en het doel van de opgraving bespreken. Vervolgens zal ik ingaan op de algemene vraagstelling en verwachtingen. Hierna zullen de historische en archeologische achtergrond en het landschap waarin de site zich bevindt aan bod komen. Als laatste ga ik kort in op de dateringstechniek en opgravingsstrategie. Ten slotte geef ik aan wat de scherven van de Stein-Vlaardingencultuur bijdragen aan onze kennis van deze cultuur, waarvan er in de betreffende opgraving voor het eerst sporen in Utrecht zijn gevonden.
Inhoudsopgave
1. Inleiding
1.1 Aanleiding
1.2 Doel
1.3 Algemene vraagstelling en verwachtingen
2. Historische context
3. Archeologische context
3.1 Laat-paleolithicum en mesolithicum
3.2 Midden-/laat-neolithicum
4. Landschappelijke positionering
5. Dateringstechnieken
5.1 Relatieve datering: typologie en morfologie
5.2 Absolute datering: koolstofdatering
6. Opgravingsstrategie
6.1 Opgravingsstrategie tijdens opgraving
6.2 Methodiek na opgraving
7. Bijdrage tot de bredere kennis en conclusie
Doelstelling en thematische focus
Dit verslag beoogt het documenteren van de archeologische gegevens en vondsten die zijn veiliggesteld tijdens een opgraving aan de Hoofddijk in Utrecht, met als primair doel het reconstrueren van het landschap en het vergroten van de kennis over de prehistorische bewoning in deze regio.
- De identificatie en analyse van de Stein-Vlaardingencultuur in Utrecht.
- De landschappelijke positionering en bodemgesteldheid (dekzand/podzolbodem).
- Methodieken voor datering, waaronder typologie, morfologie en koolstofdatering (C14).
- De opgravingsstrategieën en methoden voor vondstverwerking.
- De historische en archeologische context van het plangebied bij landgoed Oostbroek.
Fragment uit het boek
Midden-/laat-neolithicum
Tussen 2900 en 2575 voor Christus woonden er boeren van de Stein-Vlaardingencultuur, waarvan nooit eerder sporen zijn aangetroffen in de regio Utrecht. Onder de vondsten zijn scherven en brokken aardewerk, maar ook bijvoorbeeld werktuigen van aardewerk vuur- en natuursteen. De sporen die in het landschap werden gevonden laten zien dat het landschap door mensen veranderd is. Doordat het landschap steeds natter werd, ging men in de hogere delen wonen. Echter, er is ook een bijgebouw in een lager deel gevonden. Rond de plaatsen waar huizen worden vermoed (maar die te sterk geëgaliseerd zijn om iets definitief vast te kunnen stellen) zijn diepe waterkuilen en een regelmatig met staken gemaakte omheining aangetroffen. Op dit hogere bewoningsgebied is het land dus aangepast aan de toenmalige behoeftes, terwijl op het lage en natte gebied vee werd gehouden en wat graan werd verbouwd.
Samenvatting van de hoofdstukken
1. Inleiding: De auteur introduceert de opgraving aan de Hoofddijk, het doel van het onderzoek en de algemene verwachtingen over prehistorische resten.
2. Historische context: Dit hoofdstuk beschrijft de ontwikkeling van het gebied rond landgoed Oostbroek, van kloosterterrein tot akkerland.
3. Archeologische context: Een overzicht van de bewoningsfasen, van het laat-paleolithicum en mesolithicum tot de boerengemeenschappen van het neolithicum.
4. Landschappelijke positionering: Analyse van het dekzandlandschap, de vorming van podzolbodems en de invloed van geologische processen op archeologische vindplaatsen.
5. Dateringstechnieken: Bespreking van relatieve datering via typologie en morfologie van aardewerk, naast absolute koolstofdatering.
6. Opgravingsstrategie: Beschrijving van het veldwerkproces, inclusief de zeefmethode, en de verdere uitwerking van vondsten in het laboratorium.
7. Bijdrage tot de bredere kennis en conclusie: Evaluatie van de resultaten, waarbij de unieke vondst van de Stein-Vlaardingencultuur in Utrecht wordt geduid.
Sleutelwoorden
archeologie, prehistorie, Stein-Vlaardingencultuur, Hoofddijk, Utrecht, opgravingsverslag, dekzand, podzolbodem, koolstofdatering, aardewerk, landschapsreconstructie, mesolithicum, neolithicum, typologie, bewoningssporen.
Veelgestelde vragen
Waar gaat dit verslag primair over?
Het verslag beschrijft een archeologische opgraving aan de Hoofddijk in Utrecht, waar voor het eerst sporen van de Stein-Vlaardingencultuur in deze regio zijn aangetroffen.
Wat zijn de belangrijkste thematische onderdelen?
De focus ligt op archeologische methodiek, landschapsreconstructie via bodem- en pollenonderzoek, historische context en de datering van aangetroffen prehistorische objecten.
Wat is het hoofddoel van dit onderzoek?
Het doel is het documenteren van gegevens en het veiligstellen van vondstmateriaal om informatie over het verleden te behouden en het landschap te reconstrueren.
Welke wetenschappelijke methoden worden genoemd?
Er wordt gebruikgemaakt van een eclectische benadering, waaronder typologie, morfologie, koolstofdatering (C14) en palynologisch onderzoek.
Wat wordt er in de hoofdtekst behandeld?
Naast de opgravingsstrategie en methoden, worden de historische en archeologische achtergrond van het gebied en de specifieke resultaten met betrekking tot de gevonden scherven besproken.
Welke trefwoorden karakteriseren de publicatie?
De voornaamste begrippen zijn archeologie, Stein-Vlaardingencultuur, prehistorie, opgravingsstrategie, dateringstechnieken en landschapsreconstructie.
Waarom is de vondst van de Stein-Vlaardingencultuur aan de Hoofddijk uniek?
Tot aan dit onderzoek waren er in de regio Utrecht nooit eerder sporen gevonden van deze specifieke cultuur, waardoor dit een belangrijke bijdrage levert aan de kennis over hun geografische spreiding.
Welke invloed heeft de bodemgesteldheid op de vondsten?
De bodem bestaat uit kalkarm zand, waardoor organisch materiaal door zuurstofrijkdom vaak vergaat. Dit verklaart waarom men vooral stenen objecten en aardewerk vindt.
Hoe werd het landschap in de prehistorie gereconstrueerd?
Dit gebeurde middels palynologisch onderzoek, waarbij pollen in vochtige, zuurstofarme lagen in het landschap werden geanalyseerd om het gevarieerde reliëf en de vegetatie te begrijpen.
Wat concludeert de auteur over de toegepaste methoden?
De auteur pleit voor een eclectische aanpak, waarbij verschillende methoden gecombineerd worden om foutmarges te corrigeren en verschillende aspecten van de vondsten te belichten.
- Quote paper
- Anonym (Author), 2018, Prehistorisch Utrecht. Sporen van de Stein-Vlaardingencultuur, Munich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/1038906
