Platon wobec realizacji idealnego państwa


Essay, 2009
9 Pages, Grade: 1,7 (B)

Excerpt

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie wizji idealnego państwa według Platona. Praca analizuje najpierw tło historyczne starożytnej Grecji, teorie ustrojowe Platona ze szczególnym uwzględnieniem argumentów krytykujących ustrój demokratyczny, następnie przedstawia wizję idealnego państwa platońskiego i w końcu opisuje wpływ myśli platońskiej na późniejsze idee polityczne. Dyskurs taki pozwala zrozumieć, dlaczego filozof zaproponowa taki, a nie inny, obraz rzeczywistości politycznej.

Cywilizację starożytnej Grecji cechował specyficzny, kupiecko - żeglarski tryb życia. Umożliwiało to Grekom kontakty z cudzoziemcami i, pośrednio, poznawanie obcych kultur i światopoglądów. Inspirowało to ich teoretyczną refleksję, która rozwijała się głownie w tak zwanych. politeas, czyli państwach – miastach. Polis stanowiło ramę politycznej działalności obywateli oraz wspólnotę religijną zarazem. Rozwój Hellady, w miarę postępu kolonizacji i handlu, doświadczył zarówno rządów monarchicznych (opis Agamemnona w Iliadzie Homera, V w. p.n.e.), arystokratycznych (Homerowska Odyseja, opis ustroju starożytnej Sparty), demokratycznych (od IV w. p.n.e.), a także despotycznych. Owe twory polityczne były zazwyczaj niestabilne i często szybko ustępowały, aczkolwiek wart uwagi jest fakt, że złoty wiek kultury greckiej , czyli V w. p.n.e. może poszczycić się wzrostem aktywności politycznej obywateli na forum agory w formie zgromadzeń narodowych. Odrzucono rozważania nad istnieniem i istotą bogów i wykrystalizowano koncepcję państwa, które powstało z woli ludzi, wywodzącego się z rzeczywistości immanentnej. Tam to, na rynku ateńskim, nastąpił zwrot ku demokratyzacji i postulatom równouprawnienia politycznego - insomii, ze wszystkimi jej społecznymi konsekwencjami. Demokracja ateńska nie uzyskała jednak monopolu, zawierała wiele elementów kompromisu z tradycją arystokratyczną i nie powinna być interpretowana tak, jak dzisiejsza definicja demokracji. Podstawowym elementem ówczesnego ustroju w V w. p. n. e. była wolność, za której istotę uznawano wolność zabierania głosu na zgromadzeniu ludowym[1]. Obywatele mieli równe prawa, rozumiane jako równość głosów i równość w traktowaniu przez urząd podatkowy i sądy. Tak pojęta wolność i równość nie przekładały się na równość majątku. Dodatkową cechą demokracji ateńskiej jest zasada praworządności, czyli dobrowolne i zarazem konieczne podporządkowanie prawu, a także kontrolowanie funkcjonariuszy (por: CHOJNICKA, OLSZEWSKI 2004: 19ff). Większość sofistów – przedstawicieli nurtu najbardziej popularnego w złotych czasach kultury greckiej, zaaprobowali demokrację jako ustrój najbardziej naturalny, a zatem i zasadny (ibid. 22). Platon będzie pierwszym, który ten system potępi i odrzuci.

U schyłku V w. p.n.e. grecka polis przeżyła kryzys, który poprzedził utratę niepodległości w 337 r. p. n. e. Przejawił się on w stagnacji gospodarczej wywołanej spowolnieniem produkcji w wyniku zbyt wielkiej liczby niewolników. Koncentracji własności prywatnej towarzyszyła pauperyzacja biednych. Długotrwała wojna peloponeska, która to miała zapewnić hegemonię helleńskiego świata, przyniosła tylko straty i osłabiła Ateny. W takich to warunkach społeczno-politycznych urodził się Platon (427-347 w. p. n. e.). Obserwował on upadek Aten, największej z greckich polis i w swoich rozważaniach szukał odpowiedzi na pytanie, jaka jest tego przyczyna, co potwierdza nowożytną tezę, że poglądy myślicieli są ekspresją historycznie określonej sytuacji[2]. Traktaty filozoficzno-polityczne Platona pt. „ Państwo” i „ Prawo” zawierają zarówno krytykę panujących porządków jak i propozycję zmian. Jako bezpośrednią przyczynę upadku ustroju Platon podaje złe postępowanie władz oraz samą ideę ustroju demokratycznego. Dostrzega on niebezpieczeństwo, jakie niesie sykofantyzm, niedotrzymywanie zobowiązań sojuszniczych oraz skompromitowany w politycznej praktyce egalitaryzm, a także szerzącą się korupcję ateńskich urzędników, złe wykorzystywanie publicznych pieniędzy oraz ich nietrafione decyzje (por. CHOJNICKA, OLSZEWSKI 2004: 26; SZYMAŃSKI: 1). Platon wyciągnął wniosek, że władza działa zwykle tylko w swoim interesie, który nie zawsze jest zgodny z dobrem państwa i jego obywateli. Postawę filozofa wobec takiego stanu najwyraźniej widać w księdze VIII, gdzie dobitnie wytyka wady panującego ustroju: „ To państwo (...) wcale się nie troszczy o to, od jakich zajęć ktoś przychodzi do spraw państwa i zaczyna się zajmować polityką, ono szanuje każdego, byleby tylko oświadczył, że kocha Lud. (...) Takie rysy miałaby demokracja i inne rysy tym pokrewne też; to byłby, zdaje się, ustrój przyjemny i nierządny, i różnobarwny, i taki, co to pewną równość rozdaje i przydziela zarówno równym, jak i nierównym” (PLATON: PAŃSTWO, KSIĘGA VIII). Ciekawe jest, że ludziom żyjącym w starożytnej demokracji za Platona taki stan rzeczy zbytnio nie przeszkadzał (por: PLATON: PAŃSTWO, KSIĘGA I). Filozof jednoznacznie krytykuje ustrój demokratyczny, pisząc: "Otóż demokracja nastaje, uważam, kiedy ubodzy zwyciężą i jednych bogaczy pozabijają, drugich wygnają z kraju, a pozostałych dopuszczą na równych prawach do udziału w rządach. A tam, po większej części o stanowiskach rządowych decyduje przypadek." (ibid. KSIĘGA VIII). Według Platona, to właśnie wolność głosząca, że każdy może robić i mówić co chce, nieuchronnie prowadzi do demoralizacji: „ Nadmierna wolność, zdaje się, w nic innego się nie przemienia, tylko w nadmierną niewolę” (ibid.). Według Platona system demokratyczny jest najbardziej chwiejny. Tam, gdzie panowała niezgoda między obywatelami, a rządy były nieudolne i niesprawiedliwe oraz szerzył się brak dyscypliny społecznej często pojawiał się despota, któremu to owe warunki ułatwiały tylko w zapanowaniu nad motłochem (POLITYKA 2008:20f). Według Platona demokracja nieuchronnie prowadzi do tyranii, co stanowi część platońskiej teorii krążenia ustrojów[3]. Państwo stworzył człowiek, powstaje ono wówczas, gdy nikt nie zdoła zadbać w dostateczny sposób o zaspokojenie swych potrzeb, lecz zdany jest na pomoc innych. Państwo powstaje więc jako rezultat wzajemnej potrzeby. Naczelną zasada realnych tworów państwowych tworzą różne cechy: odwaga, anarchia, chciwość, zbrodnia. Według filozofa istnieją cztery podstawowe formy rządów, uporządkowane od najlepszego do najgorszego. Ideał to państwo rządzone przez najlepszych obywateli w formie królestwa (ewentualnie wiernej ideałom arystokracji). Następnym etapem jest timokracja, czyli rządy odważnych, najczęściej wojowników – to ustrój dość niestabilny. Przechodzi on, w miarę jak wojownicy stawali się amatorami luksusu i pieniądza, w oligarchię - rządy chciwych i bogatych, co prowadzi w końcu do przewrotu i zmienia się w demokrację. Tyrania, kolejny etap wywodzący się ze skrajnej, anarchicznej i niezdyscyplinowanej demokracji, według Platona nie jest ustrojem, bo nie obowiązują w nim żadne prawa (por. CHOJNICKA, OLSZEWSKI 2004: 27, POLITYKA: 24).

[...]


[1] prawo nie przysługiwało cudzoziemcom, niewolnikom ani kobietom

[2] wg. Karola Marksa („ Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej

[3] tzw. degeneracja ustroju

Excerpt out of 9 pages

Details

Title
Platon wobec realizacji idealnego państwa
College
European University Viadrina Frankfurt (Oder)
Course
Europejska Mysl Polityczna
Grade
1,7 (B)
Author
Year
2009
Pages
9
Catalog Number
V128154
ISBN (eBook)
9783640349326
ISBN (Book)
9783656415879
File size
566 KB
Language
Polish
Tags
Platon, idealne państwo
Quote paper
Elzbieta Szumanska (Author), 2009, Platon wobec realizacji idealnego państwa, Munich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/128154

Comments

  • No comments yet.
Read the ebook
Title: Platon wobec realizacji idealnego państwa


Upload papers

Your term paper / thesis:

- Publication as eBook and book
- High royalties for the sales
- Completely free - with ISBN
- It only takes five minutes
- Every paper finds readers

Publish now - it's free