Sabatayilik veya Dönmelik XVII. asır Osmanlı Türkiyesi’ nde ortaya çıkan bir Yahudi-Mesih hareketidir. İlk bakışta tarihin derinliklerinde olup bitmiş alelade bir dini olay gibi görünen Sabatayilik, etkilerini ve temsilcilerini günümüze kadar taşıyan bir olay
olarak dahi incelenmeye layık bir konudur.
Adını, İzmir’de doğup büyüyen ve Mesih olarak kabul edilen Sabatay Sevi’den alan hareket, Filistin’in Safed şehrinde yaşayan Nathan Aşkenazi’nin bir peygamber rolünü üstlenerek yol göstermesi ile 1665 yılı sonlarında şaşılacak kadar süratli bir şekilde
büyüme ve yayılma göstermiştir. Mektuplaşma dışında başka bir haberleşme imkanının bulunmadığı tarihin bu döneminde Sabatay Sevi’nin mesihliğine dair haberlerin dünyanın pek çok yerinde küçük topluluklar halinde yaşayan Yahudi aleminin hemen hemen tamamına kısa bir zaman içinde ulaşabilmesi, Yahudilerin bu zamanda mektubu çok yoğun ve hızlı bir uluslararası haberleşme aracı olarak kullandıklarını göstermektedir.
İçindekiler
1 GİRİŞ
2 SABATAYİLİĞİN GELİŞİMİNE DOĞRU KABBALA VE KABBALACILAR
2.1 BAŞI VE SONU OLMAYAN KİTAP KABBALA
2.2 İSPANYA KABBALACILARI
2.3 EMESYONEL KABBALACILAR DÖNEMİ
2.4 FİLİSTİN KABBALACILARI
2.5 HİRİSTİYANLAR VE KABBALA
3 YAHUDİ MİSTİZMİNİN GELİŞİMİ VE KABBALA TEOLOJİSİ
3.1 ZOHAR ÖNCESİ YAHUDİ MİSTİZMİNE GENEL BİR BAKIŞ
3.2 MERKABA MİSTİZMİ
3.3 ALMAN HASSİDİZMİ
3.4 ZOHAR VE SONRASI
3.4.1 ZOHAR
3.4.2 LURİA KABBALASI
3.4.3 POLONYA HASSİDİZMİ (HASSİDİZM)
3.5 KABBALACILAR VE TEVRAT
3.5.1 TEVRAT’A DAİR ÜÇ PRENSİP
3.5.2 TEVRATIN ÜÇ DEVİRDEKİ ÜÇ DURUMU
3.6 YOKTAN YARATILIŞI REDDİYE VEYA EMANASYON
3.7 ŞEŞİNA
3.8 MESİH DÜŞÜNCESİNİN GELİŞİMİ VE KABBALA
3.9 FELSEFENİN DİNE OLAN ETKİSİ VE TESLİS İNANCI
3.10 ARKAİK DİNLER, GNOSİS, KABBALA VE HİRİSTİYANLIK’DA TESLİS İNANCI BİLEŞKESİ
4 İZMİRLİ MESİH SABATAY SEVİ
4.1 SABATAY SEVİ VE İLK MESİHLİK DENEMESİ
4.2 AHİR ZAMAN YAHUDİ MESİHİ SABATAY SEVİ
4.3 MESİHLİK HAREKETİNİN YAYILMASI VE BÜYÜMESİ
4.4 İTALYA SABATAYİLERİ
4.5 AMSTERDAM SABATAYİLERİ
4.6 HAMBURG SABATAYİLERİ
4.7 ALMANYA VE AVUSTURYA’DA SABATAYİLER
4.8 POLONYA SABATAYİLERİ
4.9 İSLAM ÜLKELERİNDE SABATAYİLİK
4.10 SABATAYİ MESİH HAREKETİNDE ÇÖKÜNTÜ
4.11 MESİHİN MÜSLÜMAN OLMASINDAN SONRA SABATAYİLİK
4.12 BİR DİNİ CEMEAT OLARAK DÖNMELİĞİN TEŞEKKÜLÜ
4.13 SABATAY SEVİ VE KADINLAR
4.14 SABATAYİ TEOLOJİSİNE BİR BAKIŞ
5 TÜRKİYE SABATAYİLERİ VEYA DÖNMELER
5.1 YAKUBİLER
5.2 KARAKAŞLAR
5.3 KAPANCILAR
5.4 TÜRKİYE SABATAYİLERİNDE EĞİTİM VE İLK BASIN FAALİYETLERİ
5.5 TÜRKİYE’DE CUMHURİYET DÖNEMİ VE SABATAYİLER
5.6 TÜRKİYE SABATAYİLERİNİN KENDİLERİNE YÖNELİK İFŞAATLARI
6 SABATAY SEVİ SONRASI AVRUPA SABATAYİLERİ
6.1 AVRUPA YAHUDİ KİMLİĞİ İÇİNDE KALAN SABATAYİLER
6.2 FRANKİSTLER
Araştırmanın Hedefi ve İçerik Odakları
Bu çalışma, XVII. yüzyılda Osmanlı Türkiyesi’nde ortaya çıkan Sabatay Sevi merkezli mesihlik hareketinin kökenlerini, Kabbala mistisizmi ile olan derin bağlarını ve tarihsel süreçteki gelişimini incelemeyi hedeflemektedir. Çalışma, Sabataycılığın teolojik altyapısını ve Yahudi dünyası ile Avrupa kültürüne etkilerini bilimsel perspektifle sorgulamaktadır.
- Yahudi mistisizminin ve Kabbala öğretilerinin tarihsel gelişimi.
- Sabatay Sevi’nin mesihlik iddiasının teolojik ve sosyolojik analizi.
- Sabataycılığın İslam ve Hıristiyanlık ile kesişen yönleri.
- Türkiye Sabatayileri (Dönmeler) ve bu topluluğun tarihsel evrimi.
- Avrupa’da Sabataycılık kalıntılarının ve Frankist akımın incelenmesi.
Kitaptan Alıntı
GİRİŞ
Sabatayilik veya Dönmelik XVII. asır Osmanlı Türkiyesi’nde ortaya çıkan bir Yahudi-Mesih hareketidir. İlk bakışta tarihin derinliklerinde olup bitmiş alelade bir dini olay gibi görünen Sabatayilik, etkilerini ve temsilcilerini günümüze kadar taşıyan bir olay olarak dahi incelenmeye layık bir konudur.
Adını, İzmir’de doğup büyüyen ve Mesih olarak kabul edilen Sabatay Sevi’den alan hareket, Filistin’in Safed şehrinde yaşayan Nathan Aşkenazi’nin bir peygamber rolünü üstlenerek yol göstermesi ile 1665 yılı sonlarında şaşılacak kadar süratli bir şekilde büyüme ve yayılma göstermiştir. Mektuplaşma dışında başka bir haberleşme imkanının bulunmadığı tarihin bu döneminde Sabatay Sevi’nin mesihliğine dair haberlerin dünyanın pek çok yerinde küçük topluluklar halinde yaşayan Yahudi aleminin hemen tamamına kısa bir zaman içinde ulaşabilmesi, Yahudilerin bu zamanda mektubu çok yoğun ve hızlı bir uluslararası haberleşme aracı olarak kullandıklarını göstermektedir.
Sabatay Sevi’nin mesihliğinin XVII.yüzyıl Yahudi dünyasında birkaç silik ve cılız sesin dışında doğru dürüst bir itiraza uğramadan kabul edilmiş olması hayret uyandırıcı bir olaydır. Bunun yanı sıra kendi tarihlerinde görüldüğü üzere, mucizeleri ile kendisini ispat eden Hz. İsa’nın dahi mesihliğini red eden Yahudilerin, Sabatay Sevi’yi bu kadar kolay Mesih olarak kabul etmeleri duyulan hayreti daha da arttırmaktadır.
Bölüm Özetleri
GİRİŞ: Sabataycılığın tarihsel kökeni, geniş çaplı yayılma hızı ve Yahudi dünyasındaki etkileri üzerine giriş niteliğinde bir değerlendirme sunulmaktadır.
SABATAYİLİĞİN GELİŞİMİNE DOĞRU KABBALA VE KABBALACILAR: Yahudi mistisizminin temel taşı olan Kabbala’nın tarihi gelişimi ve İspanya'dan Filistin'e yayılma süreci ele alınmaktadır.
YAHUDİ MİSTİZMİNİN GELİŞİMİ VE KABBALA TEOLOJİSİ: Kabbala'nın teolojik yapısı, Zohar sonrası mistik akımlar ve mesih düşüncesi ile olan ilişkisi detaylandırılmaktadır.
İZMİRLİ MESİH SABATAY SEVİ: Sabatay Sevi'nin yaşamı, mesihlik iddiası ve bu hareketin Avrupa ile İslam dünyasındaki yayılımı incelenmektedir.
TÜRKİYE SABATAYİLERİ VEYA DÖNMELER: Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde Türkiye'deki Sabatay toplulukların yapılanması, sosyolojik durumları ve kendilerine yönelik ifşaatlar anlatılmaktadır.
SABATAY SEVİ SONRASI AVRUPA SABATAYİLERİ: Sabatay Sevi sonrası Avrupa'da varlığını sürdüren Sabatayist gruplar ve Frankist akımın özellikleri açıklanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Sabatay Sevi, Kabbala, Mesihlik, Yahudi Mistisizmi, Dönmeler, Zohar, Luria, Nathan Aşkenazi, Yakub Frank, Tevrat, Emanasyon, Tefsir, Mistisizm, Sabetaycılık, Teoloji.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu çalışma genel olarak neyi ele almaktadır?
Bu çalışma, XVII. yüzyılda ortaya çıkan Sabataycı mesih hareketinin tarihsel sürecini, Kabbala mistisizmi temelinde nasıl şekillendiğini ve Türkiye ile Avrupa’daki toplumsal etkilerini irdelemektedir.
Çalışmadaki temel temalar nelerdir?
Temel temalar; mesihlik öğretisi, mistik teoloji, Kabbala'nın Yahudi kimliği üzerindeki etkisi ve Sabatayist hareketin tarihsel kopuşlarıdır.
Araştırmanın temel amacı nedir?
Araştırmanın amacı, Sabataycılığın sadece dinsel bir hareket değil, aynı zamanda sosyo-kültürel bir olgu olarak tarihsel ve düşünsel kodlarını çözmektir.
Hangi bilimsel yöntemler kullanılmıştır?
Tarihsel-analitik bir yöntem benimsenmiş, birinci elden kaynaklar ve literatür taraması kullanılarak teolojik metinlerin tarihsel süreç içindeki değişimleri izlenmiştir.
Başlıca değinilen hususlar nelerdir?
Sabatay Sevi'nin mesihlik ilanı, Nathan Aşkenazi'nin yönlendiriciliği, Kabbala metinlerinin (Zohar gibi) yeniden yorumlanması ve Frankist akımın devamlılığı gibi konular ana ekseni oluşturur.
Çalışmayı temsil eden anahtar kavramlar nelerdir?
Sabatay Sevi, Kabbala, Mistisizm, Mesihlik, Dönmeler ve Emanasyon teorisi çalışmanın merkezindeki anahtar kavramlardır.
Luria Kabbalası'nın harekete etkileri nelerdir?
Luria Kabbalası, özellikle "Tikkun" (düzenleme/onarım) kavramı üzerinden mesihçi bir beklenti yaratarak Sabatay Sevi’nin hareketine teorik bir zemin hazırlamıştır.
Frankistlerin diğer Sabatayist gruplardan farkı nedir?
Frankistler, Yahudi yasalarından ziyade Yakob Frank'ın liderliğindeki radikal ve şeriat dışı mistik anlayışları benimseyerek Katolikliğe geçiş gibi daha marjinal bir çizgi izlemişlerdir.
- Citar trabajo
- Ibrahim Ceylan (Autor), 2024, Kabbala ve Sabatayilik, Múnich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/1500901
