De ondertitel van deze doctoraalscriptie is ‘De opstelling van een Duitse theoloog in een concrete politieke situatie.’ Het in kaart brengen van deze verwevenheid van individueel levensverhaal en collectieve geschiedenis vormt de opdracht van de historische biografie.
Het leven en werk van Martin Rade als ‘object van de biograaf’ wordt exemplarisch aan de hand van een tot nu toe in het biografisch onderzoek onderbelicht aspect beschreven. Het onderzoek wil op deze wijze een leemte in de bestaande beschrijving en interpretatie van werk en leven van Martin Rade helpen vullen. Het onderbelichte aspect is het Duits-Deense conflict in Noordsleeswijk. Binnen dit conflict in het Duits-Deense grensgebied speelde Rade tussen ongeveer 1908 en 1928 een actieve rol.
Het biografisch onderzoek is het resultaat van het bestuderen van documenten en literatuur over leven en werk van de Duitse theoloog Martin Rade, een vooraanstaand vertegenwoordiger van het Duitse cultuurprotestantisme. Dit cultuurprotetantisme wordt in paragraaf 1.1 beschreven. Doel van deze scriptie is om vast te stellen waar het onderzochte materiaal bouwstenen kan aanreiken ter completering of verfijning van een biografie van Martin Rade.
Een vraag die zich allereerst aandient betreft de methode van waaruit de biograaf zijn werk wil opbouwen en (uiteraard) voltooien. Alvorens deze vraag te kunnen beantwoorden zal nagedacht moeten worden over het fenomeen ‘biografie’ in het algemeen. ‘Biografie’ betekent letterlijk het beschrijven van het geleefde leven van een persoon. Daarmede is de link met de verleden tijd meteen gelegd: biografieën behoren tot de wezenlijke bronnen van de geschiedenis, bezien vanuit het perspectief van het individu. Oudheid en middeleeuwen kenden al de memorabilia, hagiografieën en vitae van belangrijke en heilige personen. De biografie maakt natuurlijk ook zelf deel uit van de veranderende tijd en is daar aan onderhevig. Zo is een middeleeuws heiligenleven veel minder een individuele, aan een bepaalde tijd gekoppelde levensbeschrijving dan de moderne biografie. De vita straalt vaak eerder een tijdloze waardigheid uit. In de moderne tijd gaat het nog steeds om grenzen en mengvormen van het ‘genre biografie’.
Inhoudsopgave
INLEIDING
1. DE LIBERALE THEOLOGIE
1.1 Het cultuurprotestantisme
1.2 De moderne theologie van Albrecht Ritschl
1.3 De Religionsgeschichtliche Schule van Ernst Troeltsch
1.4 Adolf Harnack
1.5 De verhouding tussen de cultuurprotestantse theologie en de liberale politiek bij Martin Rade
2. OVERZICHT OVER LEVEN, WERK EN PERSOON VAN MARTIN RADE
2.1 Familie, school- en studietijd, de eerste gemeente en de vroege publicaties
2.2 Het levenswerk: Die Christliche Welt
2.3 Evangelisch Sozialer Kongress en predikantschap in Frankfurt a.M.
2.4 Marburg: academicus, publicist, politicus en voorvechter voor de vrede
3. DANSK ELLER TYSK: HET PIJNLIJKE DILEMMA VAN EEN ONMOGELIJKE KEUZE TUSSEN DEENS OF DUITS
3.1 1800-1852: scheuren in de zuidelijke provincies van de Deense eenheidsstaat
3.2 1852-1920: de weg van Sleeswijk en Holstein van Deens hertogdom naar Pruisische provincie
3.3 Ontwikkelingen vanaf 1920: een moeizaam proces van gewenning
4. MARTIN RADES ENGAGEMENT VOOR MINDERHEDEN EN DE DENEN IN NOORD-SLEESWIJK
4.1 Duits patriot én voorvechter voor de rechten van de Deense minderheid
4.2 Politieke en theologische verontwaardiging
4.3 Cultuurprotestantisme in de praktijk: een Duits-Deense discussie tussen Martin Rade en Valdemar Ammundsen
4.3.1 Hernieuwde contacten na de Duitse nederlaag van 1918
4.4 In dienst van de vrede, gerechtigheid en mensenrechten in Sleeswijk: de invloed van de Grenzmarken-Korrespondenz
4.5 Johannes Tiedje en Martin Rade: vriendschap en rivaliteit, aantrekking en verwijdering
4.6 Een moeizaam maar strategisch noodzakelijk verbond: Rade’s verhouding tot de ‘Friedensverein’ en haar voorman Johannes Schmidt-Wodder
CONCLUSIE EN BALANS
Doelstelling en thematische onderwerpen
Deze doctoraalscriptie onderzoekt hoe de Duitse theoloog Martin Rade (1857-1940), als exponent van het cultuurprotestantisme, zijn liberale theologische en politieke principes in de praktijk bracht binnen het Duits-Deense conflict in Sleeswijk. Het hoofddoel is om een leemte in de bestaande biografieën over Rade te vullen door zijn engagement voor de Deense minderheid in Noordsleeswijk te analyseren en te toetsen of dit handelen consistent was met zijn cultuurprotestantse overtuigingen.
- De methodologische benadering van de historische biografie in de context van Rade’s leven en werk.
- De ontwikkeling en kernbegrippen van het Duitse cultuurprotestantisme in relatie tot de liberale theologie.
- Het complexe politieke en kerkelijke dilemma van de Deense bevolking in Sleeswijk-Holstein.
- De praktische inzet van Martin Rade via publicaties en verenigingen voor de rechten van minderheden.
- De spanning tussen Rade’s pacifistische idealen en zijn patriottische houding tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Auszug aus dem Buch
Methodische inbedding
De ondertitel van deze doctoraalscriptie is ‘De opstelling van een Duitse theoloog in een concrete politieke situatie.’ Het in kaart brengen van deze verwevenheid van individueel levensverhaal en collectieve geschiedenis vormt de opdracht van de historische biografie.
Het leven en werk van Martin Rade als ‘object van de biograaf’ wordt exemplarisch aan de hand van een tot nu toe in het biografisch onderzoek onderbelicht aspect beschreven. Het onderzoek wil op deze wijze een leemte in de bestaande beschrijving en interpretatie van werk en leven van Martin Rade helpen vullen. Het onderbelichte aspect is het Duits-Deense conflict in Noordsleeswijk. Binnen dit conflict in het Duits-Deense grensgebied speelde Rade tussen ongeveer 1908 en 1928 een actieve rol.
Het biografisch onderzoek is het resultaat van het bestuderen van documenten en literatuur over leven en werk van de Duitse theoloog Martin Rade, een vooraanstaand vertegenwoordiger van het Duitse cultuurprotestantisme. Dit cultuurprotetantisme wordt in paragraaf 1.1 beschreven. Doel van deze scriptie is om vast te stellen waar het onderzochte materiaal bouwstenen kan aanreiken ter completering of verfijning van een biografie van Martin Rade.
Samenvatting van de hoofdstukken
INLEIDING: De inleiding schetst de methodologische kaders van de historische biografie en plaatst Martin Rade als een tot nu toe onderbelicht figuur in het Duits-Deense conflict in Noordsleeswijk.
1. DE LIBERALE THEOLOGIE: Dit hoofdstuk beschrijft het cultuurprotestantisme en de liberale theologie, waarbij Rade’s verbondenheid met denkers als Ritschl, Harnack en Troeltsch centraal staat.
2. OVERZICHT OVER LEVEN, WERK EN PERSOON VAN MARTIN RADE: Een biografisch overzicht van Rade’s leven, zijn werk als redacteur van Die Christliche Welt en zijn betrokkenheid bij diverse theologische en sociale netwerken.
3. DANSK ELLER TYSK: HET PIJNLIJKE DILEMMA VAN EEN ONMOGELIJKE KEUZE TUSSEN DEENS OF DUITS: Een historisch overzicht van de politieke en kerkelijke situatie in Sleeswijk en Holstein, van 1800 tot 1920.
4. MARTIN RADES ENGAGEMENT VOOR MINDERHEDEN EN DE DENEN IN NOORD-SLEESWIJK: Het centrale hoofdstuk dat Rade's concrete inzet voor de Deense minderheid onderzoekt, inclusief zijn interacties met medestanders en critici zoals Johannes Tiedje en Johannes Schmidt-Wodder.
CONCLUSIE EN BALANS: De conclusie beantwoordt de onderzoeksvragen en reflecteert op Rade’s ambivalente houding tijdens de Eerste Wereldoorlog en zijn betekenis voor de moderne Duits-Deense verhoudingen.
Sleutelwoorden
Martin Rade, cultuurprotestantisme, liberale theologie, Sleeswijk, Noord-Sleeswijk, Duits-Deense conflict, minderhedenbeleid, Die Christliche Welt, Johannes Tiedje, Johannes Schmidt-Wodder, pacifisme, patriottisme, historische biografie, grensgebied.
Veelgestelde vragen
Wat is het hoofdonderwerp van deze scriptie?
Deze scriptie richt zich op de persoon Martin Rade en zijn rol als liberaal theoloog en politicus tijdens het Duits-Deense conflict in de regio Sleeswijk in de vroege 20e eeuw.
Welke centrale themavelden worden behandeld?
De thema's omvatten de liberale theologie, de rol van het cultuurprotestantisme, de complexe politieke geschiedenis van Sleeswijk-Holstein en de inzet voor nationale minderheden.
Wat is de primaire onderzoeksvraag?
De centrale vraag is hoe Rade's theologische en politieke activiteiten in Sleeswijk eruitzagen en in hoeverre zijn cultuurprotestantse perceptie diende als motief voor zijn inzet voor de Deense bevolking.
Welke wetenschappelijke methode wordt gehanteerd?
De auteur maakt gebruik van een historisch-biografische methode, waarbij de verwevenheid van het individuele levensverhaal met de collectieve geschiedenis door een contextuele benadering wordt geanalyseerd.
Wat wordt er in het hoofdgedeelte behandeld?
Het hoofdgedeelte biedt eerst een theoretisch kader over de liberale theologie, gevolgd door een uitgebreid overzicht van Rade's leven en werk. Daarna volgt een diepgaande historische analyse van de 'kwestie Sleeswijk' en Rade's specifieke inzet via publicaties en netwerken.
Welke sleutelwoorden karakteriseren dit onderzoek?
De belangrijkste termen zijn Martin Rade, cultuurprotestantisme, Sleeswijk, minderhedenbeleid, Die Christliche Welt en internationale verzoening.
Hoe veranderde Rade's houding tijdens de Eerste Wereldoorlog?
Ondanks zijn pacifistische idealen liet Rade zich in 1914 meesleuren door de algemene 'oorlogshysterie' en het nationale patriottisme, wat in schril contrast stond met zijn theologische principes en later felle kritiek uitlokte van denkers als Karl Barth.
Welke rol speelde Johannes Tiedje?
Johannes Tiedje was een van Rade's belangrijkste medewerkers die vanuit Noord-Sleeswijk verslag deed. Hun relatie was intens en complex, gekenmerkt door vriendschap en rivaliteit, en weerspiegelde de spanningen in het grensgebied.
Wat was de betekenis van de Grenzmarken-Korrespondenz?
Dit was een door Rade opgericht persbureau/bijlage bij zijn tijdschrift, bedoeld om objectief bericht te geven over de toestanden in Sleeswijk als tegenwicht voor de eenzijdige nationalistische berichtgeving in andere Duitse bladen.
Wat concludeert de auteur over Rade's succes?
De auteur concludeert dat Rade’s inspanningen op de korte termijn weinig resultaat hadden vanwege de onverenigbaarheid van zijn ideeën met de harde politieke realiteit, maar dat hij op de lange termijn fungeerde als een wegbereider voor latere genormaliseerde Duits-Deense verhoudingen.
- Arbeit zitieren
- Gunter Brandorff (Autor:in), 2010, Martin Rade’s cultuurprotestantse perceptie van het Duits-Deense conflict in Sleeswijk, München, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/208349
