In my dissertation I intend to focus on the discussion pertaining to communicative competence regarding reading competence and specific reading skills. In particular, this research investigates whether and to what extent the progress on reading competence is differentiated in relation to factors as sex, place of residence, social position and use of a language other than Greek at home. The experiment presented here took place in the scholar seasons 2004/05 and 2005/06 and examined572 pupils of the 3rd class of Greek High school. These were divided into equal numbers of participants residing in i) a Greek city of more than 1000000 residents (Thessaloniki) ii) a Greek city of about 100000 residents (Ioannina) and iii) Greek villages of 1 to 5000 residents. Data was obtained by means of a test especially designed for the purposes of this work, namely to evaluate student reading skills.
Περιεχόμενα
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ
2. Η ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ
3. Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ
4. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ
5. Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ
Β. ΟΙ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ
1. Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
2. Η ΔΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
Γ. Η ΓΛΩΣΣΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ
1. ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
2.ΟΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ
3.ΟΡΙΣΜΕΝΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
3.1. Φύλο και γλώσσα
3.2. Κοινωνική διαστρωμάτωση και γλώσσα
3.3. Γλώσσα και γεωγραφικές διαφορές
3.4. Γλώσσα και πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα
4. ΕΚΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
4.1. Η έννοια της επικοινωνίας
4.2. Η επιστήμη της Εθνογραφίας της Επικοινωνίας
4.3. Οι γλωσσικές λειτουργίες
4.4. Οι γλωσσικές πράξεις
4.5. Η επικοινωνιακή ικανότητα σύμφωνα με το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο αναφοράς για τη γλώσσα: εκμάθηση, διδασκαλία, αξιολόγηση
4.5.1. Η γλωσσική ικανότητα
4.5.1.1. Η λεξικολογική ικανότητα
4.5.1.2. Η γραμματική ικανότητα
4.5.1.3. Η σημασιολογική ικανότητα
4.5.1.4. Η φωνολογική ικανότητα
4.5.1.5. Η ορθογραφική ικανότητα
4.5.1.6. Η ορθοφωνική ικανότητα
4.5.2. Η κοινωνιογλωσσική ικανότητα
4.5.2.1. Οι γλωσσικοί δείκτες κοινωνικών σχέσεων
4.5.2.2. Οι συμβάσεις ευγενείας
4.5.2.3. Οι εκφράσεις λαϊκής σοφίας
4.5.2.4. Οι διαφορές στο επίπεδο ύφους
4.5.2.5. Η διάλεκτος και το ιδίωμα
4.5.3. Οι πραγματολογικές ικανότητες
4.5.3.1. Η ικανότητα του συνεχούς λόγου
4.5.3.2. Η λειτουργική ικανότητα
4.5.3.3. Η ικανότητα σχεδιασμού
4.6. Η επικοινωνιακή προσέγγιση στο γλωσσικό μάθημα
Δ. Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ
1. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ
1.1. Η έννοια του κειμένου
1.2. Τα είδη γραπτών κειμένων – Τα πεδία λόγου
2. Ο ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ: ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ
3. Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ
3.1. Το γραπτό κείμενο – Το περικείμενο – Τα παρακειμενικά χαρακτηριστικά
3.2. Οι στρατηγικές ανάγνωσης
3.3. Οι στρατηγικές αντίληψης
3.4. Διεθνείς έρευνες για την αναγνωστική ικανότητα
3.4.1. Οι έρευνες από τους οργανισμούς IEA και NCES
3.4.2. Η έρευνα PISA
3.4.2.1. Τι είναι η έρευνα PISA
3.4.2.2. Η αναγνωστική δεξιότητα στην έρευνα PISA
3.4.2.3. Οι περιστάσεις, τα κείμενα, και η τυπολογία ασκήσεων που χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα PISA
3.4.2.4. Πώς έγινε η αξιολόγηση
3.4.2.5. Τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2000 για την Ελλάδα
3.4.2.6. Τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2003 για την αναγνωστική δεξιότητα
3.4.2.7. Τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2006 για την αναγνωστική δεξιότητα
3.4.2.8. Οι διαφορές της έρευνας PISA με την παρούσα έρευνα
Ε. ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
1. Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ
2. Η ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
2.1. Τα πρώτα βήματα
2.2. Τα πρώτα Αναλυτικά Προγράμματα
2.3. Το Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών για τη Γλωσσική Διδασκαλία στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο του 1998 και το Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλωσσική Διδασκαλία στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο του 1999.
2.4. Το νέο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών της Ελληνικής Γλώσσας για το Γυμνάσιο και το νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών της Ελληνικής Γλώσσας για το Γυμνάσιο (Δημοσιεύτηκαν το 2003)
2.4.1. Το νέο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών της Ελληνικής Γλώσσας για το Γυμνάσιο (2003)
2.4.2. Το νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών της Ελληνικής Γλώσσας για το Γυμνάσιο (2003)
2.5. Τα μη προβλεπόμενα αποτελέσματα μάθησης
ΣΤ. ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ
Ζ. Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
1. ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ Η ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
2. Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
2.1. Η επιλογή του δείγματος
2.2. Το μέσο συλλογής των δεδομένων
2.2.1. Ο στόχος του μέσου συλλογής των δεδομένων
2.2.2. Η κατασκευή του μέσου συλλογής των δεδομένων
2.2.2.1. Η επιλογή των κειμένων
2.2.2.2. Τα κείμενα του μέσου συλλογής των δεδομένων
2.2.2.3. Η τυπολογία των ερωτημάτων
2.2.2.4. Οι δείκτες επικοινωνιακής ικανότητας για την κατανόηση γραπτού λόγου
2.2.2.5. Η επίδοση του μέσου συλλογής των δεδομένων
2.3. Η επεξεργασία των δεδομένων
2.3.1. Η κοινωνική θέση
2.3.2. Τα κλειστού τύπου ερωτήματα
2.3.3. Τα ανοικτού τύπου ερωτήματα
3. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
3.1. Τα αποτελέσματα της περιγραφικής στατιστικής επεξεργασίας
3.1.1. Η περιγραφή του δείγματος
3.1.2. Η περιγραφή της επίδοσης των μαθητών
3.2. Τα αποτελέσματα της επαγωγικής στατιστικής επεξεργασίας
3.2.1. Τα αποτελέσματα ανά πεδίο λόγου
3.2.1.1. Η συνολική επίδοση στα πεδία λόγου
3.2.1.2. Η επίδοση στα πεδία λόγου ανά φύλο
3.2.1.3. Η επίδοση στα πεδία λόγου σε συνάρτηση με την κοινωνική θέση
3.2.1.4. Η επίδοση στα πεδία λόγου σε συνάρτηση με την περιοχή διαμονής
3.2.1.5. Η επίδοση στα πεδία λόγου σε συνάρτηση με τη γλώσσα επικοινωνίας στην οικογένεια
3.2.2. Τα αποτελέσματα ανά επιμέρους επικοινωνιακή ικανότητα
3.2.2.1. Η συνολική επίδοση στις επιμέρους επικοινωνιακές ικανότητες
3.2.2.2. Η επίδοση στις επιμέρους επικοινωνιακές ικανότητες σε συνάρτηση με το φύλο
3.2.2.3. Η επίδοση στις επιμέρους επικοινωνιακές ικανότητες σε συνάρτηση με την κοινωνική θέση
3.2.2.4. Η επίδοση στις επιμέρους επικοινωνιακές ικανότητες σε συνάρτηση με την περιοχή διαμονής
3.2.2.5. Η επίδοση σε συνάρτηση με τη γλώσσα επικοινωνίας στην οικογένεια
3.2.3. Τα αποτελέσματα στη γνώση και χρήση της γλώσσας
3.2.3.1. Η συνολική επίδοση στη γνώση και χρήση της γλώσσας
3.2.3.2. Η επίδοση στη γνώση και χρήση της γλώσσας σε συνάρτηση με το φύλο
3.2.3.3. Η επίδοση στη γνώση και χρήση της γλώσσας σε συνάρτηση με την κοινωνική θέση
3.2.3.4. Η επίδοση στη γνώση και χρήση της γλώσσας σε συνάρτηση με την περιοχή διαμονής
3.2.3.5. Η επίδοση στη γνώση και χρήση της γλώσσας σε συνάρτηση με τη γλώσσα επικοινωνίας στην οικογένεια
3.2.4. Τα αποτελέσματα ανά σχολείο
3.2.5. Τα αποτελέσματα για τα παιδιά με εκπαιδευτικούς γονείς
3.3. Μια ποιοτική προσέγγιση στα ανοικτού τύπου ερωτήματα
4. Ο ΈΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ
5. Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
5.1. Γενική αποτίμηση
5.2. Επίδοση και φύλο
5.3. Επίδοση και κοινωνική θέση
5.4. Επίδοση και περιοχή διαμονής
5.5. Επίδοση και δίγλωσσα παιδιά
5.6. Λοιπά Αποτελέσματα
6. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Στόχος και Θεματικοί Άξονες
Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει το επίπεδο της επικοινωνιακής ικανότητας μαθητών της τρίτης γυμνασίου στην κατανόηση γραπτού λόγου, διερευνώντας τη διαφοροποίησή της σε σχέση με κοινωνικούς και δημογραφικούς παράγοντες, καθώς και την αποτελεσματικότητα της επικοινωνιακής προσέγγισης στη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας.
- Η επικοινωνιακή ικανότητα ως πυλώνας διδασκαλίας της γλώσσας.
- Επιρροή κοινωνικοοικονομικών παραγόντων (φύλο, κοινωνική τάξη, τόπος διαμονής) στην αναγνωστική ικανότητα.
- Ανάλυση της διδακτικής μεθοδολογίας και της εφαρμογής της επικοινωνιακής προσέγγισης στα ελληνικά σχολεία.
- Σύγκριση με διεθνείς έρευνες (π.χ. PISA) σχετικά με την αναγνωστική δεξιότητα.
- Διερεύνηση της επίδοσης δίγλωσσων μαθητών και παιδιών εκπαιδευτικών.
Απόσπασμα από το Βιβλίο
1. ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ
Στις αρχές της δεκαετίας του ’70 μια νέα αντίληψη για τη γλωσσική ικανότητα παρουσιάστηκε στο προσκήνιο της έρευνας για τη διδακτική των γλωσσών. Οι θεωρίες για τη γλώσσα των Austin1 και Searle2 καθώς και τα αποτελέσματα των εθνολογικών ερευνών του Hymes3 και των κοινωνιογλωσσικών ερευνών του Labov4 οδήγησαν στη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από το προϊόν της ομιλίας (γλωσσικό υλικό) στην ίδια την πράξη της ομιλίας και σε όσα ανακύπτουν κατά τη διαδικασία της. Η γλώσσα, πλέον, δε νοείται ως μια καταγραφή από σημεία και συνδετικούς κανόνες, αλλά αποτελεί το πιο σημαντικό μέσο κατανόησης ανάμεσα στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι επικοινωνούν μεταξύ τους, με το να ανταλλάσσουν πληροφορίες και με το να δρουν με βάση τον εσωτερικό τους κόσμο, στοχεύοντας σε ικανοποίηση αναγκών και εκπλήρωση ενδιαφερόντων. Προτείνεται έτσι, μια νέα αντίληψη της γλωσσικής ικανότητας, η οποία διευρύνεται, περιλαμβάνοντας και την έννοια της καταλληλότητας στη χρήση του λόγου σε συγκεκριμένες περιστάσεις επικοινωνίας και η οποία, σύμφωνα με τον Hymes5, ονομάζεται «επικοινωνιακή ικανότητα» (communicative competence). Στην επικοινωνιακή ικανότητα λοιπόν περιλαμβάνεται η γνώση του γλωσσικού συστήματος, το οποίο ήταν έτσι και αλλιώς μέχρι τότε στο επίκεντρο του γλωσσικού μαθήματος, σε συνδυασμό με τη λειτουργική του χρήση στην καθημερινή ζωή.
Περίληψη Κεφαλαίων
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο της επικοινωνιακής ικανότητας και ο σκοπός της έρευνας για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς της στο ελληνικό σχολείο.
Β. ΟΙ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ: Αναλύονται οι παραδοσιακές και δομικές γλωσσολογικές προσεγγίσεις που καθόρισαν ιστορικά τη διδακτική της γλώσσας.
Γ. Η ΓΛΩΣΣΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ: Εξετάζεται η γλώσσα ως κοινωνικό φαινόμενο, αναλύοντας τις γλωσσικές ποικιλίες και τις επικοινωνιακές ικανότητες στο πλαίσιο του Κοινού Ευρωπαϊκού Πλαισίου.
Δ. Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Οριοθετείται η έννοια του κειμένου και αναλύονται οι στρατηγικές ανάγνωσης και οι διεθνείς έρευνες όπως το PISA.
Ε. ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Περιγράφεται η ιστορική εξέλιξη της διδακτικής μεθοδολογίας στην Ελλάδα, εστιάζοντας στην υιοθέτηση της επικοινωνιακής προσέγγισης.
ΣΤ. ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ: Διατυπώνονται οι βασικές ερευνητικές υποθέσεις που εξετάζονται στη μελέτη.
Ζ. Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: Αναλύεται ο σχεδιασμός της έρευνας, η επιλογή του δείγματος και τα εργαλεία συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων.
Κλειδιά
Επικοινωνιακή ικανότητα, κατανόηση γραπτού λόγου, διδασκαλία νεοελληνικής γλώσσας, κοινωνιογλωσσολογία, έρευνα PISA, γλωσσικές ποικιλίες, αναλυτικά προγράμματα, σχολική επίδοση, πραγματολογική γνώση, κοινωνική τάξη, διγλωσσία, εκπαιδευτική έρευνα.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιο είναι το κύριο αντικείμενο της διατριβής;
Η διατριβή εξετάζει το επίπεδο επικοινωνιακής ικανότητας μαθητών που ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση στην Ελλάδα, εστιάζοντας στην κατανόηση γραπτού λόγου.
Ποιοι είναι οι βασικοί άξονες της έρευνας;
Οι άξονες περιλαμβάνουν τη σχέση της επίδοσης με το φύλο, την κοινωνική θέση, τον τόπο διαμονής, τη γλώσσα στο σπίτι και το σχολικό περιβάλλον.
Ποιο είναι το κεντρικό ερευνητικό ερώτημα;
Το ερώτημα είναι αν διαφοροποιείται το επίπεδο επικοινωνιακής ικανότητας των μαθητών σε σχέση με κοινωνικούς και δημογραφικούς παράγοντες στο τέλος του γυμνασίου.
Ποια επιστημονική μέθοδος ακολουθείται;
Χρησιμοποιείται μια περιγραφική μέθοδος (επισκόπηση) με ποσοτική ανάλυση στατιστικών δεδομένων από γραπτές δοκιμασίες (τεστ) και ποιοτική ανάλυση ανοικτών ερωτημάτων.
Τι εξετάζεται στο κύριο μέρος;
Το κύριο μέρος περιλαμβάνει την ιστορική αναδρομή στη γλωσσική διδασκαλία στην Ελλάδα, το θεωρητικό πλαίσιο της επικοινωνιακής προσέγγισης και την αναλυτική παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας.
Ποιες λέξεις χαρακτηρίζουν το έργο;
Κλειδιά είναι η επικοινωνιακή ικανότητα, η διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας, ο γραμματισμός, η κοινωνιογλωσσολογία και η σχολική επίδοση.
Πώς σχετίζεται η έρευνα με το PISA;
Η έρευνα αντλεί μεθοδολογική έμπνευση από το PISA, αλλά εστιάζει αποκλειστικά στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και σε καθημερινά κείμενα επικοινωνίας.
Ποιος είναι ο ρόλος των εκπαιδευτικών γονέων στην επίδοση;
Η έρευνα διαπιστώνει ότι τα παιδιά εκπαιδευτικών εμφανίζουν συστηματικά υψηλότερες επιδόσεις, πιθανώς λόγω αυξημένων γλωσσικών ερεθισμάτων στο οικογενειακό περιβάλλον.
- Quote paper
- Konstantinos Gkaravelas (Author), 2010, I Glossiki Didaskalia Stin Ypochreotiki Ekpaidefsi, Munich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/302301
