"Osmanlı Yargı Örgütü" isimli bu kitap; akademik çevrelere, hukuk öğrencilerine, hukuk mesleğine gönül verenlere, Osmanlı hukuk tarihine ilgi duyanlar ve yabancı araştırmacılara kaynak için hazırlanmıştır. Kronolojik ve dramaturjik olarak ana hatlarıyla ilgili dönemlere ve kurumlara dair belge ve fotoğraflarla Osmanlı Devleti'nin hukuk eğitimi ve yargı örgütünü sadeleştirilmiş bir üslupla anlatılmaktadır.
Türkler, milattan Önce 209 yılında Mete Han'ın kurduğu ilk ordu ile dünyaya nizam getirmeye başlamış ve bu amaçla çeşitli coğrafyalarda muhtelif devletler kurarak “Adalet”i tahsis etmeye çalışmıştır. Osmanlı Devleti, hüküm sürdüğü 600 yıl boyunca bir dizi yönetsel ve hukuksal reformlar yaptı. Ceza, ticaret ve usul kodlamaları batı etkisinde kalmasına rağmen medeni hukuk da İslam hukuku referans alınarak kanunlaştırıldı.
Ancak Osmanlı hukuk reformunda kalıcı Aile hukuku yapılmadı. Bu konular İslam hukuku ve imparatorluğun içinde yaşayan çeşitli azınlık cemaatlerin dinsel hukukları tarafından ele alındı. Dolayısıyla Osmanlı Devleti'nin hukuk sitemi, hukuk eğitimi, mahkemeyapısı ve yargı örgütü, özellikle Fransız sisteminden esinlenerek farklı ülkelerden alınan normları kullanan karma bir sistemdir.
Osmanlı Devleti'nin bu karma hukuk eğitimi ve yargı örgütü, devletindağılıp parçalanmasından sonra kurulan birçok yeni dev-letlerin “Adalet”sisteminin de iskeletini oluşturmuştur. Osmanlı Devleti’nin yüzyıllar boyunca üç kıtaya hükmedebilmesinin asıl nedeni, devletin idari birimlerinin temel dayanak noktasının adalet üzerine inşa edilmesidir. Adalet ve diğer idari görevlerin birbirleri ile yakından ilgili olmasının en önemli gerekçesini bu gereklilik oluşturmuştur.
Osmanlı adalet anlayışının devlet geleneği ve İslam anlayış kültürüne ilişkin özelliklerinden başlayarak, hukuk ve yargı erklerine genel bir bakış yapılmak suretiyle hukuk eğitimi ve yargı örgütü değerlendirilmektedir. Böylelikle, başta kadıların eğitimi, tayini, yardımcıları, adli ve idari görevleri incelenerek, kadılık kurumunun ortadan kalkması gibi hususlar çalışmanınilgi alanına dâhil olmakta, konu kurumsal bir değerlendirmeyle aktarılmakta-dır.
İçindekiler
1. Birinci Bölüm: Osmanlı’dan Günümüze Hukuk Sistemi
1.1. I. TÜRKLERİN HUKUK TARİHÇESİ
1.2. II. OSMANLI DEVLETİ’NİN HUKUK SİSTEMİ
1.2.1. a. Sened-İ İttifak (1808)
1.2.2. b. Tanzimat Fermanı (1839)
1.2.3. c. Islahat Fermanı (1856)
1.2.4. d. Kanun-i Esasî (1876)
1.3. III. OSMANLI DEVLETİ'NİN YARGI BAĞIMSIZLIĞI
2. İkinci Bölüm: Osmanlı Hukuk Eğitimi
2.1. I. OSMANLI DÖNEMİNDE HUKUK EĞİTİMİ
2.2. II. OSMANLI DEVLETİ’NDE HUKUK OKULLARI
2.2.1. a. Medreseler (1330)
2.2.1.1. a1. Genel Eğitim Veren Medreseler
2.2.1.2. a2. İhtisas Medreseleri
2.2.1.3. a3. Saray Mektebleri
2.2.1.4. a4. Askeri Mektepler
2.2.2. b. Merkezi (Dersaadet) Hukuk Mektepleri
2.2.2.1. b1. Muallimhâne-i Nüvvâb (1854)
2.2.2.2. b2. Mekteb-i Nüvvab (1855)
2.2.2.3. b3. Medresetü’l Kuzât (Yüksekokul 1856 – 1914)
2.2.2.4. b4. Kavanin ve Nizamat Dersanesi (1870)
2.2.2.5. b5. Mekteb-i Hukuk-i Sultani (Üniversite 1874)
2.2.2.6. b6. Mekteb-I Hukuk-i Şahane (1879)
2.2.2.7. b7. Mekteb-i Kuzât (1908)
2.2.3. c. Taşra Hukuk Mektepleri
2.2.3.1. c1. Selanik Hukuk Mektebi (1908)
2.2.3.2. c2. Bağdat Hukuk Mektebi (01 Mart 1908)
2.2.3.3. c3. Beyrut Hukuk Mektebi (1908)
2.2.3.4. c4. Konya Hukuk Mektebi (12 Ekim 1909)
2.2.4. d. Cumhuriyet’in Kuruluş Dönemi Mektepleri
3. Üçüncü Bölüm: Osmanlı Devleti'nin Yargı Örgütü
3.1. I. OSMANLI DÖNEMİ YARGI ÖRGÜTÜ
3.1.1. a. Şeyhülislâm
3.1.2. b. Kazaskerler
3.1.3. c. Nezaret-i Dava
3.1.4. ç. Adliye Nazırlığı (Bakanlık)
3.1.5. d. Divan-ı Ahkâm-ı Adliye (Yargıtay)
3.1.6. e. Şûra’yı Devlet (Danıştay)
3.1.7. f. Divan-ı Muhasebat (Sayıştay)
3.1.8. g. Kadı (Hậkim)
3.1.9. ğ. Müdde-i Umumi (Savcı)
3.1.10. h. Dava Vekilliği (Avukatlık)
3.1.11. i. Dava Vekilleri Cemiyeti (Baro)
3.1.12. ı. İstanbul Barosu Cemiyeti (Ecnebi Barosu)
3.1.13. j. Mukevelât ve Mukevelât Muharriri (Noterlik)
3.1.14. k. Arzuhalcilik
3.1.15. l. Şuhûdu'l-Hâl
3.1.15.1. l1. Şuhûdu'l-hâl geleneğinin başlaması
3.1.15.2. l2. Şuhûdu'l-Hâl üyeleri
3.1.15.3. l3. Üzerlerinde Şuhûdu'l-Hâl Görülen Belgeler
3.2. II. OSMANLI DEVLETİ'NİN YARGI SİSTEMİ
3.2.1. a. Osmanlı Döneminde Mahkemelerin Yapısı
3.2.2. b. Klasik Osmanlı Döneminde Mahkemeler
3.2.2.1. b1. Şer'i Mahkemeler
3.2.2.2. b2. Cemaat Mahkemeleri
3.2.2.3. b3. Konsolosluk Mahkemeleri
3.2.2.4. b4. Askeri Mahkemeler
3.2.3. c. Tanzimat Döneminde Eklenen Yeni Mahkemeler
3.2.3.1. c1. Nizamiye Mahkemeleri
3.2.3.2. c2. Ticaret Mahkemeleri
3.2.4. d. Ceride-i Mehậkim-i Adliye
3.3. III. OSMANLI'DA FARKLI YARGI ÖRGÜTLENMELERİ
3.3.1. a. Mısır Eyaleti Yargı Örgütü
3.3.1.1. a1. Mısır Kadılığı
3.3.2. b. Osmanlı Himayesindeki Bulgar Prensliği’nin Özel Yargı Örgütü (1878-1908)
3.3.2.1. b1. Bidâyet Şer’iye Mahkemesi
3.3.2.2. b2. İstinaf Şer’iye Mahkemesi
3.3.2.3. b3. Dîvân-ı Âli-i Şer’î Temyiz Mahkemesi
3.3.2.4. b4. Meşihat Makamı
3.3.2.5. b5. Dava Vekilleri (Avukatlar)
3.3.2.6. b6. Kolluk Kuvvetleri ve Diğer Memurlar
3.3.2.7. b7. Şer’iyye Mahkemelerinin Görev ve Yetkileri
3.3.2.8. b8. Şer’iyye Mahkemelerinde Muhakeme Usulü
3.3.3. c. Girit Adası Yargı Örgütü
3.3.4. d. Kıbrıs Yargı Örgütü
3.3.4.1. d1. Şer’iye Mahkemeleri
3.3.4.2. d2. Divan-ı Kıbrıs
3.3.4.3. d3. Cemaat Mahkemeleri
3.3.4.4. d4. Ticaret Mahkemeleri
3.3.4.5. d5. İngiliz Dönemi Mahkemeler
3.4. IV. II. MEŞRUTİYET DÖNEMİ YARGI ÖRGÜTÜ
3.4.1. a. Adliyelerde Reform Yılları
3.4.2. b. Adliye ve Mezahip Nezareti Nizamnamesi
3.4.3. c. Dünya Savaşı Öncesinde Adliye Teşkilatı
3.4.4. d. Memur-i Muhakemat Hakkında Kanun-i Muvakkat
4. Özel Bölüm
4.1. I. KARAHİSAR-İ ŞARKİ KAYMAKAM VE MAL KÂTİBİ’NİN YARGILANMASI (Şer'iyye Sicilleri Örneği)
4.2. II. OSMANLI DEVLETİ’NDE MÜDDE-İ UMUMİYELİK (SAVCILIK) KURULMADAN ÖNCE ADLİ SORUŞTURMALARIN YAPILMASI
4.3. III. ADÂLETNÂME
4.4. IV. TAKSİM-İ ADLİYE TEŞKİLATI HARİTASI (Milati 1925)
4.5. V. CUMHURİYET DÖNEMİNİN İLK YILLARINDA OSMANLI HUKUK SİSTEMİNİN ETKİLERİ
4.6. VI. YILDIZ MAHKEMESİ (27-29 Haziran 1881)
4.6.1. a. Müdde-i Umimiye İddianamesi
4.6.2. b. 1. Celse Mahkeme Tutanakları
4.6.3. c. 2. Celse Mahkeme Tutanakları
4.6.4. d. Müzekkereler
Hedefler ve Çalışma Konuları
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin hukuk sistemini, eğitimini ve yargı teşkilatını, arşiv belgeleri ışığında kurumsal bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Temel araştırma sorusu, Osmanlı yargı sisteminin tarihsel gelişimini ve modernleşme sürecindeki yerini anlamaya çalışmaktır.
- Osmanlı hukuk sisteminin klasik dönemden Tanzimat'a geçişi.
- Osmanlı'da hukuk eğitimi veren medreseler ve modern hukuk okullarının tarihçesi.
- Osmanlı yargı örgütünün yapısı ve işleyişi.
- Osmanlı yargı bağımsızlığı ve adli reformlar.
- Cumhuriyet dönemine geçişte Osmanlı hukuk mirasının etkileri.
Auszug aus dem Buch
II. OSMANLI DEVLETİ’NİN HUKUK SİSTEMİ
Osmanlı Devleti'nin Tanzimat'tan önceki Klasik Osmanlı Döneminde, dine dayalı yönetim biçimi olan “Teokratik” yapıda olmasına rağmen toplumunda geniş bir dinsel toleransın varlığına karşın, toplumun din esasına dayanan millet denen gruplara bölünmesi, vergilerin bu gruplara göre salınıp toplanması, yargı düzeninin ve eğitimin bu anlayış içinde dini cemaat liderleri tarafından, örgütlendirilip yürütülmekte idi. Bunun en önemli nedenlerinden biri, İslam hukukunun yani Şer-i Hukukun özel alanda uygulanması ve kamusal yaşamında da devlet otoritesi tarafından Örf-i Hukuka bağlı olarak düzenlenmesiydi. Bu dönemde Hristiyan ve Yahudi toplulukların kendi hukuklarının oluşu, Osmanlı Devleti'ni çok kültürlü ve çok dinli bir devlet yapmaktaydı.
Osmanlı Devleti İslam hukukunun uygulanmasında büyük bir duyarlılık göstermiştir. Örfi hukuk, temelde, İslam fıkhının müsaade ettiği alanlarda ulul emrin Şer’i kurallar ve kanunlar çerçevesinde yaptıkları belirli formalitelere dayanan bir yasama tasarrufu olup, kanunnameler ve kanunlaştırma faaliyetleri İslam hukukundan bağımsız değildi.
Toplumsal hukuk anlamında Osmanlı Devleti'nin hukuku, İslam hukukunun bir devamı niteliğindeydi. İslam hukuk bilginleri dinin açık emirlerine aykırı olmamak ve toplum çıkarının gerek tirmesi şartıyla örf ve adet çerçevesinde ya da bizzat kural koyarak devletin esas düzen ve örgütüyle yönetim biçiminde sultanların serbestliğini tanımışlardır.
Bölüm Özetleri
Birinci Bölüm: Osmanlı’dan günümüze hukuk sisteminin evrimi ve hukukun iki kaynağı olan Şer'i ve Örfi hukuk üzerine genel bir değerlendirme sunulmaktadır.
İkinci Bölüm: Osmanlı döneminde hukuk eğitiminin medreselerden modern hukuk okullarına geçiş süreci ve kurumların yapısı detaylandırılmaktadır.
Üçüncü Bölüm: Osmanlı yargı örgütünün hiyerarşik yapısı, mahkemelerin türleri ve yargı bağımsızlığı üzerine kurumsal bir analiz yapılmaktadır.
Özel Bölüm: Arşiv belgeleri ışığında, Karahisar-i Şarki'de yaşanan bir yargılama örneği ile Yıldız Mahkemesi gibi spesifik tarihi vakalar incelenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Osmanlı Hukuku, Yargı Örgütü, Hukuk Eğitimi, Şer'i Mahkemeler, Nizamiye Mahkemeleri, Tanzimat, Adalet Bakanlığı, Kadı, Kazasker, Şeyhülislâm, Mecelle, Hukuk Tarihi, Osmanlı Arşivleri, Adaletnâme, Yargı Bağımsızlığı.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu çalışma temel olarak neyi konu almaktadır?
Bu kitap, Osmanlı Devleti'nin hukuk sistemini, adli teşkilat yapısını, hukuk eğitimini ve bu örgütlenmenin Osmanlı'dan günümüze tarihsel gelişimini akademik bir perspektifle ele almaktadır.
Çalışmanın merkezi temaları nelerdir?
Merkezi temalar, Osmanlı hukukunun iki temel kaynağı (Şer'i ve Örfi), yargı örgütünün kurumsal yapısı (Kadılar, Kazaskerler, Şeyhülislâm) ve Tanzimat ile başlayan modernleşme reformlarıdır.
Bu çalışmanın amacı nedir?
Türkiye Cumhuriyeti yargı sisteminin geçmişini, Osmanlı hukuk tarihine ait kurumları ve gelenekleri nesnel bir şekilde inceleyerek, bu alandaki akademik literatürdeki boşluğu doldurmaktır.
Hangi bilimsel yöntemler kullanılmıştır?
Osmanlı Arşivleri, Şer'iyye Sicilleri ve dönemine ait resmi kanunname ve nizamnameler temel kaynak olarak kullanılmış; tarihsel ve kurumsal analiz yöntemleri uygulanmıştır.
Hauptteil neyi kapsıyor?
Hauptteil, Klasik Osmanlı döneminden Tanzimat ve II. Meşrutiyet dönemine kadar olan hukuki ve idari reformları, hukuk okullarının tarihçesini ve mahkeme teşkilatlarını içermektedir.
Çalışmada öne çıkan anahtar kelimeler nelerdir?
Osmanlı Hukuku, Yargı Örgütü, Şer'iye Mahkemeleri, Kadı ve Tanzimat Dönemi, çalışmayı karakterize eden en önemli terimlerdir.
Eserdeki "Özel Bölüm"ün içeriği nedir?
Özel Bölüm, Karahisar-i Şarki'de yürütülen bir yargılama dosyası ve II. Abdülhamid döneminde kurulan ilk özel yetkili mahkeme olan Yıldız Mahkemesi gibi somut vakaları belgelerle sunmaktadır.
Yıldız Mahkemesi neden önemlidir?
Yıldız Mahkemesi, Sultan Abdülaziz'in ölümünü araştırmak üzere kurulan ve dönemin siyasi ve hukuki koşullarını yansıtan önemli bir tarihi yargılama örneğidir.
- Quote paper
- Bilgin Akgün (Author), 2019, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivlerine göre Osmanlı yargı örgütü, Munich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/456907
