Piña oñeñotỹ guive hi’aju peve ohasa ñemba’apo puku hese ikatúva ogueraha mokõipa ary rupi, ha ndogueropu’akái ro’yrypy’a térã ama puku, oikotevẽ yvy osyryryporãva ani hag̃ua oñembyaty ombotuju térã ombyaty mba’asy ijehe ha arapytu yvate, yvy mboavevoha, oñemopotĩ py’ỹiva’erã, oñemongu’eva’erã yvy hi’a porã hag̃ua. Upéicha avei heta jave chokokue ndaikatúi ohepyme’ẽ hógape oguerahaukamanteva’erã tavaháre ñemuharendaguasúpe, ha ohepyme’ẽ porã hag̃ua hemiñotỹngue iporãva’erã hi’a.
Ojeguerekóramo guaraníme marandu mba’éichapa yva ñeñotỹ ikatu oipytyvõ umi chokokue pyahúpe, ha opavavete iñe’ẽ guaranívape oikũmby hag̃ua hekoitépe ojapova’erã ko mba’e, oñotysérõ mba’e tape ha mba’eichaitépa ojapova’erã oguenohẽ porã hag̃ua hemiñotỹngue.
Ñahendúva tapiaite Guarani ñe’ẽ rupivénte oikoveha, añetehápe ojeipuru ñomongeta, káso ñemombe’u, purahéi, ñe’ẽpoty ha hetave mba’e oñembohasa arandu ha marandu mba’epu rupive. Péina tekotevẽma avei umi marandu oĩva pytagua ñe’ẽme ñemitỹ rehegua ojeroike ohóvo guaraníme ikatuhaguáicha avañe’ẽ okakuaa opaite mba’ekuaápe. Upéicha avei toipytyvõ chokokuépe mba’éichapa oipurúta umi mba’eapo tekotevẽmby ojepurúva yvy moporãrã ha mba’éichapa oñangarekóta umi mba’asy ojejapyhýva yvy térã ka’avópe.
Techaukaha
VORE I – ÑEPYRŨMBY
1.1. Mba’ereguáva
1.2. Apañuãi
1.2.1. Apañuãi porandu
1.3. Hupytyrã
1.4. Jehupytyrã
1.4.1. Jehupytyvoirã
1.4.2. Jehupytyvoirãite
1.5. Moambueha
1.5.1. Moambueha Sãsóva
1.5.2. Moambueha Sãso’ỹva
1.6. Aty
1.7. Tembikuaareka Ñemohenda
1.7.1. Hetepy rupi – Tembikuaareka Mba’ereguáva
1.7.2. Mba’eichagua Tembikuaareka – Tembikuaareka Ha’etéva
1.7.3. Hupytyrã rupi – Tembikuaareka pavẽ
1.7.4. Hi’arekue rupi – Tembikuaa Hi’are’íva
1.7.5. Heñoiha rupi – Tembikuaareka Mombe’upýva
1.7.6. Hembiasakue rupi. Tembikuaareka Hembiasateéva
VORE II – HETEPY
2.1. Marandu ikuatiapyréva
2.1.1. Piña he’iséva
2.1.2. Piña ñeñotỹ marandeko
2.1.3. Piña ha Cristobal Colón
2.1.4. Europeos ojeporekáva ha piña
2.1.5. Piña virureko ha ñemomba’eguasureko rechaukahára
2.1.6. Piña ñeñotỹ
2.1.7. Piña tembi’u jepokuaápe
2.1.8. Piña mba’erykue ha Cocteles
2.1.9. Piña mba’e he’ẽrã
2.1.10. Piña jeiporu pohãramo
2.1.11. Piña ñembyaty
2.1.12. Piña porãngue
2.1.13. Piña-re Etileno ojapóva
2.1.14. Piña re ro’y ojapóva
2.1.15. Mba’éichapa oñeñotỹkuaa
2.1.16. Ñemitỹ rembiasa
2.1.17. San Pedro Yvypehẽ
2.1.18. Guajayvi táva rembiasa
2.2. TEMBIAPO ÑEHESA’ỸIJOPYRE
2.2.1. Porandukuéra Ñehesa’ỹijo
2.2.2. Ñe’ẽjovake
VORE III – MOHU’Ã
3.1. Mohu’ã Ha’etéva
3.2. Mohu’ã Andupýva
VORE IV – KUATIAÑE’ẼITA
4.1. Arandukaita
4.2. Ñandutiveve
4.3. Ñe’ẽjovake
4.4. Porandukuéra
VORE V – MBOJOAPYHA
5.1. Apopyrã
5.2. Tekoverãite Jeikuaarã
5.3. Ñe’ẽndy
5.4. Ta’ãnga ñe’ẽjovake rehegua
5.5. Ta’ãnga porandukuéra rehegua
Tembiapo rehegua marandu
Ko tembiapo oñehesa’ỹijo pe ñeñotỹ Tape San Francisco Guajayvi táva Tetãpehẽ San Pedro 2024 arýpe, ohechakuaa hag̃ua mba’éichapa ko tendápe oñemboguata ko ñemitỹ ha mba’éichapa ikatu oipytyvõ chokokue rembiapópe.
- Píña ñeñotỹ Tape San Francisco Guajayvime
- Táva Tetãpehẽ San Pedro 2024 arýpe
- Chokokue aporeko ha tapereko
- Marandu ñehesa’ỹijo chokokue rehegua
- Guarani ñe’ẽ ñemombarete ñemitỹ rupive
Auszug aus dem Buch
1.1. Mba’ereguáva
Paraguái rembiasa pukukue jave niko ita’yrakuéra omba’apova’ekue ha omba’apo gueteri yvy rehe, oĩ omba’eñotýva tuicha ohepyme’ẽhag̃uáicha, michĩmivéva taha’e ijyvy’ivégui ha oĩ oñemitỹva hógapente ho’umiva’erã hogayguakuéra ndive, umíva apytépe oñotỹ mandi’o, sésamo, sandía, merõ, pakova, kumanda, manduvi, ka’avokyrỹi, sevói, tajao ha hetave mba’e.
Upéicha avei opaite tetãpehẽ oguereko chokokue oñotỹva peteĩva ko’ã mba’e ryepýgui ha herãkuãva opa rupi ko tendápe ojeguerekoha, upéicha ojeikuaa, Aregua távape Frutilla rendaha, Caraguatay táva pakova renda, Ita tomate ñeñotỹha, upévare ojeipyhy ko tembiapo ojeheróva “ ñeñotỹ Tape San Francisco Guajayvi táva Tetãpehẽ San Pedro 2024 arýpe”. Ikatuhag̃uáicha ojeikuaauka mba’éichapa ko tendápe oñeñotỹ ko ka’avo, hi’a katuete oñemosarãmbíva tetã tuichakue jave, oje’u hag̃ua peichaite, clericó ỹrõ hykuére, mba’eichagua aporeko ha taperekópa chokokue oiporu osẽ porã hag̃ua ichupe ko yva ohekávo oipyhy viru jehepyme’ẽkuégui.
Iporã oñemombe’u opaite ka’avo ñemitỹrã heta mba’e oikuaa ha chokokue ojesareko katuetéva omba’eñotỹ mboyve, mba’eichagua yvýpa oguereko, mba’épa opu’ãporãvéta ipype, oikotevẽpa ama rehe, mba’e jasýpepa oñeñotỹva’erã, mba’eichagua, mba’era’ỹipa osẽporãve, upéicha rupi ojeipyguaráta marandu ryepýpe ha oñembyatýta ñemitỹhára Tape San Francisco Guajayvi tavayguágui opaichagua marandu, arandu ha jepokuaa ha’ekuéra oguerekóva ñeñotỹ rehe, ikatuhag̃uáicha hypy’ũ ha hesakã ko apopy, avei chokokue guaraniñe’ẽhára rupi, hetaiterei mba’e EVER AGUIRRE MARTÍNEZ 5 2024 oñeguenohẽ ichuguikuéra ha oñemohenda ko tembiapópe oipytyvõva’erã tokakuaave ára ha ára avañe’ẽ.
Kapítulo mbykyre
VORE I – ÑEPYRŨMBY: Ohechauka mba’ereguáva ko tembiapo, mba’épa apañuãi ojeikuaaséva ha mba’épa ojeporu ojehupyty hag̃ua.
VORE II – HETEPY: Omyesakã marandu oĩva píña rehe, imarandeko, ijapo ha oñeñotỹha.
VORE III – MOHU’Ã: Ojehechakuaa mba’éichapa tembiapo opáma ha mba’éichapa chokokue omoñepyrũ hembiapo.
VORE IV – KUATIAÑE’ẼITA: Ojehechauka opaite aranduka ojeporuva’ekue ojejapohag̃ua ko tembiapo.
VORE V – MBOJOAPYHA: Ojehechauka ta’ãnga, porandueta ha opaite mba’e oipytyvõva tembiapópe.
Ñe’ẽtekuaa
Píña, Ñemity, Guarani, Chokokue, Yvy, Tape San Francisco, Guajayvi, San Pedro, Tembiapo, Marandu, Aporã, Apopy, Kuaapy, Rembiasa, Virureko.
Porandu jepigua
¿Mba’érepa ojejapóva ko tembiapo?
Ojejapóva ojeikuaa hag̃ua mba’éichapa oñeñotỹ píña Tape San Francisco Guajayvi táva Tetãpehẽ San Pedro-pe.
¿Mba’e tembiapópa oñemohenda?
Oñemohenda tembiapo ñemitỹ rehegua, aporeko, tapereko ha marandu oñembyatýva chokokuégui.
¿Mba’épa pe hupytyrã guasu?
Ojehupyty hag̃ua marandu hekopeve guaraníme chokokue oikũmby hag̃ua hekoitépe ko tembiapo.
¿Mba’e aporeko ojeiporu?
Ojeiporu oñehehesa’ỹijo marandu oñembyatýva 50 chokokuégui oikóva tape san francisco Guajayvi-pe.
¿Mba’épa oñeñe’ẽ fő vore mbohapyha?
Oñeñe’ẽ mohu’ã ha mba’éichapa ojehupyty marandu ipahaitépe ko tembiapópe.
¿Mba’e ñe’ẽru oñeipytyvõ hese?
Oñeipytyvõ guarani ñe’ẽme oñemombarete hag̃ua arandupy.
¿Mba’éichapa oñemohenda yvy ñeñotỹrã?
Ojehechauka oñeikotevẽ yvy osyry porãhápe ha y oñemboavevo porã hag̃ua.
¿Mba’e mba’asýpa ojapyhy píñape?
Oĩ mba’asy hérava virus del mosaico, cochinilla algodonesa ha umi mymba’i okarúva hikuái rapo rehe.
- Citar trabajo
- El Guarángo Aguirre (Autor), 2024, Piña ñeñotỹ Tape San Francisco Guajayvi táva Tetãpehẽ San Pedro 2024 arýpe, Múnich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/1549022
