Roszczenie o dostęp do informacji oraz obowiązek mistrzowski jako przykłady instytucji prawnych służących ochronie konsumenta w Niemczech


Textbook, 2011
43 Pages

Excerpt

Spis treści

Wykaz skrótów

I. Wprowadzenie

II. Roszczenie o udzielenie dostępu do informacjio produkcie

III. Granice prawa do dostępu do informacji

IV. Procedura udzielania informacji

V. Funkcja informacyjna rejestru rzemieślników

VI. Zwolnienie wyjątkowe od obowiązku mistrzowskiego

VII. Wnioski

Summary

Piśmiennictwo

Orzecznictwo

Wykaz skrótów

Abbildung in dieser Leseprobe nicht enthalten

I. Wprowadzenie

Przez ochronę konsumenta („ Verbraucherschutz” [1] ) rozumie się ogół dążeń, starań i innych środków, których celem jest ochrona ludzi w ich roli konsumenta. Konieczność takiej ochrony umotywowana jest założeniem słabszej pozycji konsumenta w stosunku do położenia producenta, czy oferenta usług, podczas dokonywania czynności prawnych pomiędzy tymi podmiotami. Przyjmuje się bowiem, że konsumentowi brakuje fachowej wiedzy, informacji, czy doświadczenia w określonej dziedzinie. Dlatego właśnie, dążenie do wkomponowania w system prawny opisywanych gwarancji i zabezpieczeń materializuje się jako usunięcie braku przywołanej równowagi przy pomocy zabiegów legislacyjnych[2]. Nadmienić wypada, że w doktrynie naszych zachodnich sąsiadów wypracowano również termin „zdrowotnej ochrony konsumenta” („gesundheitlicher Verbraucherschutz”) odnoszący się do przepisów prawnych, których normy – jak to już wynika z nazwy – chronią przed zagrożeniami dla zdrowia. Jako przykład przytoczyć można regulacje określające dopuszczalne zanieczyszczenie wody pitnej[3].

W porządku legislacyjnym Niemiec – inaczej niż jest to w Polsce – nie ma odrębnej ustawy o ochronie konsumentów. Normy zabezpieczające interesy słabszej strony stosunku prawno-gospodarczego plasują się w różnych aktach. Bardzo często ustawodawca, stanowiąc określone przepisy, łączy realizację referowanego celu ochronnego również z innym zadaniami, które sobie stawia[4]. Jako przykłady przepisów ogniskujących się wokół zagadnienia zabezpieczenia interesów konsumenta najczęściej wskazuje

się[5] na następujące regulacje umiejscowione w Kodeksie Cywilnym (Bürgerliches Gesetzbuch – BGB) z dnia 1 stycznia 1980 r.[6]: tzw. transakcje „w drzwiach wejściowych” („Haustürgeschäfte”), czyli przede wszystkim umowy zawierane w mieszkaniach prywatnych, miejscach pracy, na ulicy, czy podczas specjalnie w tym celu zorganizowanych wycieczek[7], umowy zawierane na odległość („Fernabsatzverträge”)[8], umowy zawierane przy pomocy nośników teleinformatycznych („elektronischer Geschäftsverkehr”)[9], sprzedaż artykułów konsumpcyjnych („Verbrauchsgüterverkauf”)[10], ustanowienie częściowej osobistej służebności mieszkania („Teilzeitwohnrechtsverträge”)[11], umowę pożyczki konsumenckiej („Verbraucherdarlehensvertrag”)[12], pomoc finansową przedsiębiorcy oferowaną konsumentowi („Finanzierungshilfe zwischen einem Unternehmer und einem Verbraucher”)[13] i umowę o dostawie ratalnej („Ratenliefervertrag”)[14].

Oczywiście, wiele innych unormowań również optymalizuje sytuację prawną konsumenta, niemniej trudno jest je jednoznacznie zaliczyć do przepisów o naturze „ochronnej”, gdyż charakteryzują one sytuację prawną stron umowy, a nie należą do grupy norm ustanowionych tylko i wyłącznie w celu ochrony konsumenta. Mam tu na myśli te legislacje, które powołane zostały dla generalnej ochrony słabszej strony umowy. Dla celów metodologicznych w piśmiennictwie

jako przykład wskazuje się na regulacje o ogólnych warunkach umów („Allgemeine Geschäftsbedingungen”)[15], czy dotyczących obowiązku pouczenia o prawie do odstąpienia od umowy[16]. Również normy o przymusie zachowania określonej formy prawnej przy dokonywaniu pewnych czynności zaliczane są do przepisów, których wprowadzenie do porządku legislacyjnego umotywowane było ochroną konsumenta. Przykładowo, podobnie jak ma to miejsce w Polsce, również w Niemczech umowa sprzedaży nieruchomości dla swojej ważności przybiera formę aktu notarialnego[17]. W doktrynie wskazuje się ponadto na odrębny rodzaj regulacji ustanowionych w celu ochrony konsumenta, które mają postać obowiązku leżącego po stronie przedsiębiorcy, jak przykładowo ujawnianie nazwiska właściciela przedsiębiorstwa (czy choćby firmy w przypadku osób prawnych). Zabezpieczenie interesów konsumenta przejawia się przez przekazanie (upublicznianie) określonych informacji[18].

Wśród szeregu ustaw wydanych w referowanym celu [ochrony konsumenta] wymienić należy przede wszystkim te o zasygnalizowanym już wyżej charakterze „zdrowotnym”, w tym Kodeks artykułów spożywczych, towarów pierwszej potrzeby i pasz (Lebensmittel-, Bedarfsgegenstände- und Futtermittelgesetzbuch – LFGB) z dnia 1 września 2005 r.[19], ustawę z dnia 3 czerwca 1981 r. o higienie artykułów mięsnych (Fleischhygienegesetz)[20] i ustawę z dnia 6 czerwca 1986 r. o obrocie artykułami leczniczymi (Gesetz über den Verkehr mit Arzneimitteln)[21]. Z reguły, przepisy przytoczonych aktów prawnych zobowiązują producentów i sprzedawców do zachowania pewnych standardów w zakresie nie tylko surowców, czy dodatków, ale także w zakresie technik i procesów produkcyjnych oraz opakowań[22].

Inną formą ochrony konsumenta jest możliwość zwolnienia nadmiernie zadłużonych konsumentów od obowiązku dokonywania płatności. Mamy tu do czynienia z instytucją tzw. sądowego uwolnienia od długów („ Restschuldbefreiung”)[23] przewidzianą przez Ordynację o niewypłacalności (Insolvenzordnung – InsO) z dnia 5 października 1994 r.[24]

Skoro zatem w ochronie konsumenta upatruje się jednego z zadań państwa, to warto odpowiedzieć na pytanie: jaki jest zakres pojęciowy tego terminu? Za konsumenta uważa się w porządku normatywnym naszych zachodnich sąsiadów „podmiot, który zawiera umowę w celu innym niż w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub wykonywaniem wolnego zawodu[25]. Chodzi (…) o osobę, która bierze udział w obrocie rynkowym dla celów prywatnych”[26]. Podobne definicje[27] – oparte o przymiot braku związku uczestnictwa w obrocie gospodarczym z prowadzeniem samodzielnej działalności – prezentowane są również przez judykaturę[28]. Niemiecki system normatywny – podobnie jak jest to w przypadku wielu innych państw europejskich[29] – dysponuje definicją legalną[30] pojęcia „konsument”[31].

Nadmienić wypada, że w tym kontekście, za gospodarcze judykatura uznała także czynności „przygotowujące” do zawarcia umowy pomiędzy przedsiębiorcą, a konsumentem[32], jak udzielenie fachowej porady, czy konsultacji[33]. Zgodnie z linią orzeczniczą wypracowaną w tamtejszym systemie prawnym, w obrocie gospodarczym do pewnego stopnia „zakłada się”, że stroną umowy z przedsiębiorcą jest konsument, jeżeli ten ostatni wyraźnie i jednoznacznie nie określi siebie jako przedsiębiorcy[34]. W wypadku, gdy takie samozdefiniowanie nie odpowiadałoby prawdzie, to podmiotowi w całej rozciągłości i tak odmówi się ochrony należnej konsumentowi, czyli takiej, którą otrzymałby, gdyby nie skłamał[35].

Za przedsiębiorcę („Unternehmer”) w doktrynie przyjęło się uważać prowadzącego działalność gospodarczą („Gewerbe”), czyli działalność zorganizowaną („ planmäβig”) i samodzielną („selbständig”) o charakterze zarobkowym („ entgeltlich”), niezależnie od tego, czy podejmowana była w celu uzyskania zysku („Gewinnerzielungsabsicht”)[36]. Stąd też, pod definicję taką podpada przykładowo hodowca koni, nawet wtedy, kiedy subiektywnie odbiera on swoje hobby jako rozrywkę, a nie zespół dochodowych czynności[37]. Inaczej, niż ma to miejsce w polskim porządku prawnym, w Niemczech ukonstytuowała się zasada nieprzyznawania wolnym zawodom charakteru działalności gospodarczej[38].

Ponieważ nie jest możliwa prezentacja wszystkich instrumentów prawnych służących ochronie konsumenta pozwalam sobie na bardziej szczegółowe przybliżenie dwóch z nich: nieznanego polskiemu systemowi prawa roszczenia o dostęp do informacji o produkcie oraz obowiązku posiadania dyplomu mistrzowskiego jako conditio sine qua non dla podjęcia rzemieślniczej działalności gospodarczej.

II. Roszczenie o udzielenie dostępu do informacji o produkcie

Ochrona konsumenta przejawiać się może – jak to już wyżej zasygnalizowano – przez prawo do uzyskania informacji o produkcie, które bywa charakteryzowane już przez samego prawodawcę jako „wolność” („Freiheit”)[39].

Ustawa z dnia 11 maja 2007 r. wydana w celu poprawienia dostępu konsumenta do informacji o produktach zdrowotnych – ustawa o poprawie stanu wiedzy konsumentów o artykułach zdrowotnych (Gesetz zur Verbesserung der gesundheitsbezogenen Verbraucherinformation – Verbraucherinformationsgesetz)[40] liczy zaledwie 6 paragrafów[41]. Gwarantuje ona roszczenie do wglądu w informacje przedłożone przez producentów stosownym urzędom odnośnie do kosmetyków, produktów żywnościowych i innych artykułów pierwszej potrzeby[42]. Oznacza to, że każdemu wolno zapoznać się z dokumentacją i danymi, które zostały zarchiwizowane przez wyżej wspomniane instytucje. W doktrynie podkreśla się, że jest to formuła będąca w zgodzie z zasadą jawności

dokumentów („ Aktenöffentlichkeit”)[43] wprowadzoną do systemu ustawą z dnia 5 września 2005 r. regulującą dostęp do informacji Federacji –ustawą o wolności do informacji (Gesetz zur Reglung des Zugangs zu Informationen des Bundes - Informationsfreiheitsgesetz)[44].

[...]


[1] W Austrii: „ Konsumentenschutz”.

[2] P. T. Stoll, Sicherheit als Aufgabe von Staat und Gesellschaft, Heidelberg 2003, s. 348 i nast.

[3] H. Lackner, Gewährleistungsverwaltung und Verkehrsverwaltung, Köln – Berlin – München 2004, s. 20.

[4] P. Saladin, Verantwortung als Staatsprinzip, Bern 1984, s. 132 i nast.

[5] Por. np. E. Dicht, Verbraucherschutz in Marktwirtschaft, Berlin 1975, s. 11; K. A. Vallender, Wirtschaftsfreiheit und begrenzte Staatsverantwortung, Bern 1995, s. 23; C. Graf, M. Paschke, R. Stober, Das Wirtschaftsrecht vor den Herausforderungen des E-Commerce, Köln 2000, s. 283 i nast.; W. Weiß, Privatisierung und Staatsaufgaben, Tübingen 2002, s. 290 i nast.; C. Graf, M. Paschke, R. Stober, Staatlicher Verbraucherschutz und private Unternehmensverantwortung, Hamburg 2003, s. 145 i nast.; G. Bauschke, Verbraucherschutz im öffentlichen Recht aus der Sicht des Lebensmittelrechts, Köln – Berlin – München 2005, s. 45 i nast.; K. Schmidt, Verbraucherbegriff und Verbrauchervertrag – Grundlagen des § 13 BGB, Juristische Schulung (dalej: JuS) 2006, s. 1 i nast.

[6] Tekst jednolity Bundesgesetzblatt (dalej: BGBl.) z 2002 r., s. 42 i nast., z późn. zm.

[7] § 312 a BGB.

[8] §§ 312 b –312 d BGB.

[9] § 213 e BGB.

[10] §§ 474 – 479 BGB.

[11] §§ 481 – 487 BGB.

[12] §§ 491 – 498 BGB.

[13] §§ 499 – 504 BGB.

[14] § 505 BGB.

[15] §§ 305 – 310 BGB.

[16] J. Hager, Grundlagen des Deutschen Verbraucherschutzers, Juristische Arbeitsblätter (dalej: JA), 10/2011, s. 721.

[17] § 311 b BGB.

[18] R. Stober, Besonderes Wirtschaftsverwaltungsrecht. Gewerberecht und andere Wirtschaftszweige, Stuttgart – Berlin – Köln 2001, s. 32 i nast.

[19] Tekst jednolity BGBl. z 2009 r., s. 2205, z późn. zm.

[20] BGBl., s. 1045, z późn. zm.

[21] Tekst jednolity BGBl. z 2005 r., s. 3394, z późn. zm.

[22] S. Voigt, Essen – sicher und gesund? Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit, Berlin 2003, s. 17.

[23] §§ 286 i nast. InsO.

[24] BGBl. s. 2866, z późn. zm.

[25] w systemie prawa niemieckiego wykonywanie wolnego zawodu jest przesłanką negatywną działalności gospodarczej.

[26] R. Stober, Allgemeines Wirtschaftsverwaltungsrecht. Grundlagen und Prinzipien. Wirtschaftsverfassungsrecht, Hamburg 2006, s. 9.

[27] Patrz np. O. Fehrenbacher, Die BGB-Gesellschaft – eine natürliche Person im Sinne des Verbraucherschutzes?, Betriebs-Berater (dalej: BB) 2002, s. 1006 i nast.; K. Schmidt, ‘Unternehmer’ – ‘Kaufmann’ – ‘Verbraucher’. Schnittstellen im ’Sonderprivatrecht’ und Friktionen zwischen §§ 13, 14 BGB und §§ 1 ff. HGB, BB 2005, s. 837 i nast.; F. Faust, BGB AT: Begriffe des Verbrauchers, JuS 2010, s. 254 i nast.

[28] Por. np. Postanowienie Bundesgerichtshof (dalej: BGH) z dnia 24 lutego 2005 r., III ZB 36/04, Neue Juristische Wochenschrift (dalej: NJW) 2005, s. 1273; Wyrok BGH z dnia 30 września 2009 r., VIII ZR 7/09, NJW 2009, s. 3780 i nast.

[29] N. Reich, H. – W. Micklitz, Europäisches Verbraucherrecht, Baden-Baden 2003, s. 46.

[30] § 13 BGB.

[31] Węgierski ustawodawca również stanął na stanowisku skrystalizowania tego pojęcia. Zgodnie z art. 685 lit. d węgierskiego Kodeksu cywilnego – uważa się za konsumenta „osobę, która zawiera umowę niebędącą w związku z jej działalnością gospodarczą bądź profesjonalną” – jest to definicja analogiczna do tej, którą prezentuje niemiecki system prawny. Węgierska ustawa o ochronie konsumenta w art. 2 lit. e powtarza przywołaną definicję uzupełniając ją o praktyczny przykład „adresata informacji lub oferty skorelowanej z towarem lub usługą”. W rozumieniu ustawy o zasadach uczciwej konkurencji, w art. 8 ust. 1 zd. 2 za konsumenta uznaje się „zamawiającego, odbiorcę, użytkownika”, a art. 2 lit. f. ustawy o reklamie stanowi, że „konsumentem jest każda osoba fizyczna i prawna, gospodarcza jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca adresatem reklamy”. Szerzej na ten temat patrz A. Vida, Schutz der Verbraucher in Ungarn gegen irreführende Werbung, Gewerblicher Rechtschutz und Urheberrecht (dalej: GRUR) 2007, s. 681 i nast.

[32] Postanowienie BGH z dnia 24 lutego 2005 r., III ZB 36/04, NJW 2005, s. 1274.

[33] Wyrok BGH z dnia 15 listopada 2007 r., III ZR 295/06, NJW 2008, s. 436.

[34] Wyrok BGH z dnia 30. września 2009 r., VIII ZR 7/09, NJW 2009, s. 3781.

[35] Wyrok BGH z dnia 22. grudnia 2004 r., VIII ZR 91/04, NJW 2005, s. 1046.

[36] W najnowszym piśmiennictwie np. J. Hagger, op. cit., s. 722

[37] Wyrok BGH z dnia 29. marca 2006 r., VIII ZR 173/05, NJW 2006, s. 2250.

[38] A. Poll, Der Begriff der Freien Berufe, Juristische Rundschau (dalej: JR), 1996, s. 441.

[39] Np. Gesetz zur Reglung des Zugangs zu Informationen des Bundes – Informationsfreiheitsgesetz, BGBl., s. 2722, z późn. zm.

[40] BGBl., s. 2558, z późn. zm.

[41] Paragrafy w tym sensie – jako jednostki redakcyjne tekstów aktów prawnych – należy rozumieć jako odpowiedniki polskich artykułów.

[42] Np. środki czyszczące, ubrania, zabawki, czy naczynia.

[43] T. Beyerlein, Verbraucherinformationsgesetz (VIG) und Geistiges Eigentum, Wettbewerb in Recht und Praxis (dalej: WRP) 2009, s. 714.

[44] BGBl., s. 2722, z późn. zm.

Excerpt out of 43 pages

Details

Title
Roszczenie o dostęp do informacji oraz obowiązek mistrzowski jako przykłady instytucji prawnych służących ochronie konsumenta w Niemczech
College
University of Szczecin  (Katedra Prawa Gospodarczego Publicznego Wydziału Prawa i Administracji)
Author
Year
2011
Pages
43
Catalog Number
V184465
ISBN (eBook)
9783656093138
ISBN (Book)
9783656092797
File size
683 KB
Language
Polish
Notes
Ochrona konsumenta materializować się może w formach, których nie zna polski porządek prawny. Za przykłady posłużyć mogą tutaj takie instytucje prawa niemieckiego jak roszczenie o dostęp do informacji oraz przymus mistrzowski jako conditio sine qua non dla podjęcia (uzyskania zgody Izby rzemieślniczej na podjęcie) działalności gospodarczej. Analiza obu instytucji prawnych stała się przedmiotem niniejszej publikacji. Autorka jest adiunktem w Katedrze Prawa Gospodarczego Publicznego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego.
Tags
roszczenie, konsument, mistrz
Quote paper
Dr. iur. Małgorzata Greßler (Author), 2011, Roszczenie o dostęp do informacji oraz obowiązek mistrzowski jako przykłady instytucji prawnych służących ochronie konsumenta w Niemczech, Munich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/184465

Comments

  • No comments yet.
Read the ebook
Title: Roszczenie o dostęp do informacji oraz obowiązek mistrzowski jako przykłady instytucji prawnych służących ochronie konsumenta w Niemczech


Upload papers

Your term paper / thesis:

- Publication as eBook and book
- High royalties for the sales
- Completely free - with ISBN
- It only takes five minutes
- Every paper finds readers

Publish now - it's free