Osmanlı Devleti’ nin kuruluşundan bu yana devlet, hem fetih politikasının rahat uygulanabilmesi, hem de ülkesinde yaşayan insanların refaha ve huzura kavuşması için iktisadi yapıya çok fazla önem vermiştir. Bozkır kültürünün etkisiyle başlangıçta tarım ve hayvancılıkla uğraşılmış, sonraları ticari hayatla birlikte âhîlik kurumuna geçilmiş, yeni fethedilen bölgelerin imarı ve burada hazır pozisyonda bekletilecek askerlerin masrafları için de, Selçuklularda ki İkta sisteminden etkilenerek “Timar Sistemi” kurulmuştur. Bu sistem Osmanlılarda hem ekonominin hem de askeri sistemin temelini oluşturmuştur. Bu sistemin bozulması devletin mali, askeri, politik, idari ve sosyal yapısında da bozulmalara sebep olmuş ve bu da devletin çöküşünü hızlandırmıştır.
İçindekiler
GİRİŞ
1. OSMANLI MALİYE TEŞKİLATININ KISA BİR TARİHÇESİ
2.OSMANLI DEVLETİ’NİN BAŞLICA GELİR KAYNAKLARI
2.1. VERGİLER
2.1.1. TEKÂLİF-İ ŞER’İYYE
2.1.2. TEKÂLİF-İ ÖRFİYYE
2.1.3.ESNAFLARDAN ALINAN VERGİLER
2.2.Vakıflardan
2.3.
3-OSMANLI DEVLETİ’NİN GİDERLERİ
3.1.Mevacib:
3.2. İn’am, adet-i üsküf, adet-i salyane, adet-i esb ve tirgeş
3.3.Sarayın ve kışlaların mutfak masrafları (mühimmat-i matbah-ı amire).
3.4.Donanma masrafları:
3.5.Mübayaa
3.6.Zarar-ı kasabiye
3.7 Temizlik ve aydınlatma masrafları.
3.8 Bürokratik giderler.
4-OSMANLI ‘DA EKONOMİYİ DÜZELTMEK İÇİN UYGULANAN SİSTEM VE USULLER
4.1.TİMAR SİSTEMI
4.2. İLTİZAM SİSTEMİ
4.3. MALİKÂNE SİSTEMİ
4.4.ESHAM SİSTEMİ (USULÜ)
5. OSMANLI MALİ SİSTEMİNDEKİ GÖREVLİLER
5.1.DEFTERDAR
5.2. DEFTERDARIN ALTINDAKİ GÖREVLİLER
SONUÇ
Çalışmanın Hedefi ve İçerdiği Konular
Bu çalışma, Orhan Bey döneminden başlayarak modernleşme sürecindeki II. Mahmud dönemine kadar Osmanlı Devleti'nin mali ve iktisadi yapısını genel hatlarıyla analiz etmeyi amaçlamaktadır. Devletin temel gelir kaynaklarının tarihsel gelişimi, değişimi ve imparatorluk üzerindeki etkileri, padişahların mali tutumları ve uygulanan reformlar çerçevesinde kapsamlı bir şekilde incelenmektedir.
- Osmanlı mali teşkilatının tarihsel evrimi ve kurumsallaşması.
- Şer'i ve Örfi vergi sistemlerinin işleyişi ve mükellefiyet esasları.
- Devletin temel gider kalemlerinin sınıflandırılması.
- Ekonomik dengeyi sağlamak için kullanılan Timar, İltizam, Malikâne ve Esham gibi sistemler.
- Osmanlı mali bürokrasisinin yapısı ve defterdarın görevleri.
Auszug aus dem Buch
1. OSMANLI MALİYE TEŞKİLATININ KISA BİR TARİHÇESİ
Osmanlı Devleti kendisine ait yazılı bir kanunname olmadan önce dahi kendine ait bir gelenekle ortaya çıkmıştır. Bu geleneğin uygulanmasında üst mercii İslam hukuku olmuştur. İslam hukuku ise Osmanlı’ ya, Anadolu’da kendilerinden önce hükümdar olan Diyâr-ı Rûm Selçukluları tarafından aktarılmıştır. Ama mali konularda ise, İslam hukukuyla çelişen bazı kanunları çıkarmakta hiçbir sakınca görmemişlerdir. Mali sisteme bakıldığında, devlet sık sık ekonomiye müdahil olmuştur ve böylelikle devlet en ücra toprağına kadar bu sistemi götürmüştür.
Güçlü bir ordu için iyi bir ekonomi olması gerektiğinden, Orhan Bey mali ve iktisadi konularda, kendinden önceki geleneği de koruyarak bazı yenilikler yapmıştır. Bunlardan en önemlisi uygulamış olduğu iskân politikası, ilk darphane’nin Bursa’da kurulması ve ilk gümüş sikkenin bastırılmasıdır. İskân politikası sayesinde, bozkır kültürünün etkisinde olan bu beylik de, en önemli gelir kaynağı olan tarım ve hayvancılık daha da artmıştır. Böylelikle tarım ve hayvancılık aynı zamanda devlet için gelir getiren kaynaklar arasında her dönemde baş sırada olmuştur. Bağımsızlık alameti olan gümüş akçenin bastırılması da ekonomik hayat için bir kolaylık olmuştur.
Sultan I. Murad zamanında ise; Osmanlı mali teşkilatı ilk kez kurumlaşmıştır. Bu dönemde devletin merkez ve eyalet teşkilatları oluşturulmuş ve tabiri caizse devlet önünü görür hale gelmiştir. I. Murad’a bu oluşumlarda Vezir-i âzam Çandarlı Kara Halil Hayrettin Paşa (1305-1387)yardım etmiş ve böylelikle “Devlet Hazinesi” ve “Mali Teşkilat Sistemi” resmen kurulmuştur. Osmanlı maliyesi aslında “Hazine” adı verilen kuruluşlar üzerine inşaa edilmiştir. III. Selim’e kadar da hazine” İç”(Enderun veya da Hassa) ve “Dış”(Birun, Miri, Amire) hazine olmak üzere ikiye ayrılmış ve III. Selim zamanında ise ülkenin durumuna göre bu hazinelerin yanısıra günümüzdeki bütçe dışı fon yapısına benzeyen bir sistem daha oluşturulmuştur.
Bölüm Özetleri
GİRİŞ: Osmanlı mali teşkilatının kökenleri, Ahilik ve Fütüvvet teşkilatı üzerinden ekonomik düzenin nasıl kurulduğu ve devletleşme süreci açıklanmaktadır.
1. OSMANLI MALİYE TEŞKİLATININ KISA BİR TARİHÇESİ: Osmanlı mali sisteminin kuruluş süreci, Orhan Bey ve I. Murad dönemindeki ilk kurumlaşma adımları ve hazine yapısı ele alınmaktadır.
2.OSMANLI DEVLETİ’NİN BAŞLICA GELİR KAYNAKLARI: Devletin Mısır ve diğer eyaletlerden elde ettiği gelirler ile Şer'i ve Örfi vergilerin çeşitleri detaylandırılmaktadır.
3-OSMANLI DEVLETİ’NİN GİDERLERİ: Devletin askerî, saray ve bürokratik harcamaları ile 16. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan bütçe açıkları incelenmektedir.
4-OSMANLI ‘DA EKONOMİYİ DÜZELTMEK İÇİN UYGULANAN SİSTEM VE USULLER: Ekonomik istikrarı sağlamak amacıyla kullanılan Timar, İltizam, Malikâne ve Esham gibi yöntemlerin işleyişi ve sonuçları anlatılmaktadır.
5. OSMANLI MALİ SİSTEMİNDEKİ GÖREVLİLER: Defterdarlık makamı, yetkileri ve defterdara bağlı görevli olan memurların hiyerarşisi açıklanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Osmanlı Maliyesi, Vergi Sistemi, Timar, İltizam, Hazine, Defterdar, Cizye, Öşür, Malikâne, Esham, Ahilik, İktisadi Tarih, Mukaataa, Avarız, Bütçe Açığı.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu çalışma temel olarak neyi konu almaktadır?
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan modernleşme dönemi olan II. Mahmud dönemine kadarki mali ve iktisadi yapısını, uygulanan reformları ve vergi sistemini konu almaktadır.
Çalışmanın merkezi araştırma sorusu nedir?
Çalışmanın temel amacı, Osmanlı Devleti'nin mali kaynaklarını, bu kaynakların tarihsel süreçteki gelişimini, padişahların uyguladığı politikaları ve devletin bütçe üzerindeki ekonomik düzenlemelerinin sistem üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır.
Hangi temel ekonomik sistemler üzerinde durulmaktadır?
Çalışma, Osmanlı mali hayatında kritik öneme sahip Timar sistemi, İltizam usulü, Malikâne düzeni ve devletin iç borçlanma aracı olan Esham sistemi üzerinde durmaktadır.
Osmanlı vergi sistemi nasıl sınıflandırılmaktadır?
Osmanlı vergi sistemi, temel kaynakları İslam hukuku olan "Şer'i" vergiler ve padişahın iradesiyle olağanüstü durumlarda ihtiyaçtan doğan "Örfi" vergiler olarak ikiye ayrılmaktadır.
Ana bölümlerde neler işlenmektedir?
Çalışmanın ana bölümlerinde; Osmanlı'nın gelir kaynakları (vergiler, vakıflar), gider kalemleri (mavacib, donanma, saray masrafları), ekonomiyi düzeltmek için uygulanan sistemler ve mali sistemdeki görevlilerin (defterdarlar) hiyerarşisi detaylandırılmaktadır.
Çalışmada kullanılan anahtar kavramlar nelerdir?
Çalışma; Timar, İltizam, Defterdar, Hazine-i Amire, Cizye, Öşür, Avarız ve Esham gibi terimler etrafında şekillenen ekonomik yapıyı karakterize etmektedir.
Tımar sisteminin bozulması neden önemli bir dönüm noktasıdır?
Tımar sisteminin bozulması, devletin askeri gücünün zayıflamasına, haksız kazançların artmasına ve dolayısıyla mali bunalımın derinleşerek devletin merkezi otoritesinin sarsılmasına neden olan temel unsurlardan biri olarak vurgulanmaktadır.
Esham sisteminin amacı ve sonucu ne olmuştur?
Esham sistemi, devletin halka borçlanma yöntemi olarak 1775 yılında uygulamaya konulmuş, ancak sistemin denetimindeki aksaklıklar ve faiz yükünün artması devleti mali bir çıkmaza sürüklemiştir.
- Quote paper
- Gülşen İstek (Author), 2014, Osmanli Maliye Teşkilati, Munich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/295409
