Książka ta nie będzie zaskoczeniem dla tych, dla których mówienie o hermeneutyce dziś nie stanowi niczego nadzwyczajnego. Jej tematyka z reguły dobrze już rozpoznana może bowiem prowadzić do rutyny interpretacyjnej, z którą niejednokrotnie nadal mamy do czynienia.
Jednakże umieszczenie hermeneutyki w precyzyjnie wyznaczonym kontekście znaczeniowym, stanowi moim zdaniem, wciąż żywą inspiracją dla wszystkich poszukujących prawdy serca i rozumu. Dlatego też, tytuł monografii zmusza do choćby pobieżnej prezentacji problematyki, która bezpośrednio, bądź tylko pośrednio przypominając wysiłki twórców myślenia hermeneutycznego „daje do myślenia”.
Praca ta prezentuje pewne konsekwencje, wynikłe z ustaleń klasyków hermeneutyki, stanowiących dziś źródło krytycznych inspiracji.
Dlatego też właśnie spór między idiograficzną historycznością, a fundamentalnością wartości wyznaczył treść mych dociekań. I zapewne czytelnik łatwo się zorientuje, iż wykazanie aksjologicznej słabości hermeneutyki przekłada się na gloryfikację Hegla. Dlatego też, powrót do Hegla w wielu dziedzinach życia społecznego, kulturowego i naukowego, uczyniłem mottem swych rozważań, traktując go jako pilną powinność dnia dzisiejszego.
Uważam bowiem, że bez niej, a szczególnie bez przekonania, że liberalizm jest największym wrogiem społeczeństwa kulturowo wykształconego, nie można budować trwałych wartości kształtujących człowieka i społeczeństwo w którym przyszło nam żyć. Słuszności swej tezy starałem w tej monografii dowieść. Na ile skutecznie? Odpowiedź pozostawiam potencjalnym czytelnikom.
Spis treści
Wstęp
Rozdział I
O hermeneutyce, że jest historyczna, czyli dlaczego nie należy jej ufać.
1.1 Życie jako podstawa rozumienia bytu.
1.2 Historyzm jako sposób hermeneutycznej interpretacji dziejów.
1.3 Od teoretyczności do interpretacyjności – dwa oblicza prawdy.
1.4 Problem interpretacji po Gadamerze - przypadek Stanleya Fischa.
1.5 Kryzys rozumu praktycznego, czyli o etyce z ducha hermeneutyki.
1.6 Krytyka kantowskiej filozofii praktycznej z perspektywy etyki aretycznej.
Rozdział II
O postmodernie, że jest nierozumna, czyli dlaczego należy wrócić do Hegla.
2.1 Postmodernizm, czyli o historycznej słabości rozumu.
2.2 Rozum osłabiony jako przykład nowej racjonalności.
2.3 Społeczeństwo kulturowo wykształcone versus społeczeństwo ponowoczesne.
2.4 Konserwatywna tradycja uniwersytetu wobec wyzwań ponowoczesności.
Zakończenie
Cel i tematyka pracy
Celem pracy jest analiza dylematów hermeneutyki oraz próba rekonstrukcji wartości w dobie dominacji społeczeństwa ponowoczesnego. Autor stawia pytanie o sens powrotu do tradycji filozoficznej (w szczególności heglowskiej) jako panaceum na relatywizm i kryzys kultury, konfrontując postulat „społeczeństwa kulturowo wykształconego” z wyzwaniami współczesności.
- Krytyka hermeneutyki jako narzędzia interpretacyjnego i jej aksjologiczne ograniczenia.
- Analiza postmodernistycznego rozumienia rozumu oraz jego słabości w budowaniu trwałych podstaw etycznych.
- Rola tradycji (w tym antycznej paidei) w formowaniu tożsamości kulturowej i uniwersyteckiej.
- Krytyka kondycji współczesnego uniwersytetu w obliczu merkantylizacji nauki.
- Rekonstrukcja etyki w oparciu o etykę cnót i autentyczne doświadczenie życiowe.
Auszug z książki
1.1 Życie jako podstawa rozumienia bytu.
Uwzględniając kulturowy rodowód hermeneutyki, warto pamiętać, iż po wielu latach od śmierci Kanta tak rozwijano myśl filozoficzną, aby ukazać ona mogła niewystarczalność czystego przyrodoznawstwa dla rodzących się wówczas nauk o duchu. Nic dziwnego, że otwarcie transcendentalizmu na dziejowość swe polemiczne ostrze kierowało przeciw Kantowskiej Krytyce czystego rozumu. Jej przesłanie, o czy dobrze wiemy, nie tyle traciło, co w ogóle nie uwzględniało treści poznania historycznego.
Zamykając naukę w kręgu nomotetycznej refleksyjności, było ono wprawdzie wiodącym nurtem XIX wiecznej filozofii, ale nie eliminowało nadziei na odniesienie dociekań historycznych do problemu powszechnie obowiązujących wartości. Traktowane (zwłaszcza w neokantyzmie badeńskim) jako warunek sine qua non filozofii, chroniły ją one przed relatywizmem i sceptycyzmem, gwarantując zarazem, iż uzyskanie wiedzy o fakcie historycznym, nie narusza fundamentalnych zasad myślenia filozoficznego. Biorąc to pod uwagę, sięgnięto po argumenty chroniące je przed przewartościowaniem wszystkich wartości.
Podsumowanie rozdziałów
Rozdział I: Autor analizuje ewolucję hermeneutyki od neokantyzmu po myśl Diltheya i Gadamera, wskazując na jej historyczny charakter i płynące z niego zagrożenia dla obiektywnych wartości.
Rozdział II: Rozdział skupia się na krytyce ponowoczesności jako nurtu „nierozumnego”, argumentując za koniecznością powrotu do Heglowskiej filozofii dziejów i tradycyjnych fundamentów uniwersytetu.
Słowa kluczowe
Hermeneutyka, historyczność, postmodernizm, rozum, Hegel, Kant, etyka cnót, tradycja, uniwersytet, humanizm, aksjologia, rozumienie, Dilthey, Gadamer, paideia.
Często zadawane pytania
Jaki jest główny temat tej publikacji?
Praca dotyczy dylematów współczesnej hermeneutyki oraz problemów związanych z degradacją wartości w dobie postmodernizmu.
Jakie są centralne zagadnienia poruszane w pracy?
Centralnymi zagadnieniami są: kryzys racjonalności, rola tradycji w budowaniu tożsamości oraz miejsce etyki w życiu społeczno-naukowym.
Jaki jest cel badań autora?
Autor dąży do wykazania potrzeby powrotu do Heglowskiej filozofii i „społeczeństwa kulturowo wykształconego” jako skutecznego środka przeciw relatywizmowi.
Jaka metoda badawcza została zastosowana?
Zastosowano metodę analizy historyczno-filozoficznej oraz krytykę tekstu w kontekście hermeneutycznym.
Co jest przedmiotem analizy w części dotyczącej uniwersytetu?
Przedmiotem analizy jest degradacja idei uniwersytetu (jako instytucji kształtującej ducha) na rzecz „uniwersytetu biznesowego” podporządkowanego wymogom rynku.
Jakie kluczowe postacie filozoficzne są omawiane?
Omawiane są m.in. koncepcje Kanta, Hegla, Diltheya, Gadamera, Nietzschego, Levinasa oraz krytyka poststrukturalizmu (Derrida, Foucault, Fisch).
Dlaczego autor uważa postmodernizm za niebezpieczny dla etyki?
Autor wskazuje, że postmodernizm prowadzi do nihilizmu i estetyzacji etyki, co uniemożliwia obiektywne rozstrzyganie sporów moralnych.
Jak autor rozumie rolę tradycji?
Tradycja jest postrzegana jako konieczny fundament tożsamości, pozwalający na odniesienie teraźniejszości do wartości uznanych za trwałe i ponadczasowe.
Czy praca postuluje całkowite odrzucenie nowoczesności?
Nie, praca postuluje raczej krytyczną weryfikację nowoczesnych założeń i ich ponowne ugruntowanie w bogatszym dziedzictwie kulturowym (w tym antycznym).
- Citar trabajo
- Prof. Dr. phil. habil. Hubert T. Mikołajczyk (Autor), 2016, Primum philosophari. Czyli o dylematach hermeneutyki i problemach z tym związanych, Múnich, GRIN Verlag, https://www.grin.com/document/345011
